|
Học giả Nguyễn Quảng Tuân trả lời:
Vấn đề này đã được Nguyễn Vỹ, một người bạn của Lưu Trọng Lư, nêu ra từ những năm 40 của thế kỷ trước. Gần đây bài Tiếng thu lại được nói đến ở nước ngoài và một giáo sư người Nhật tên là Kawaguchi Ken-ichi, trong quyển Tônan – Azia Bungaku no Shôtai, Sei-unsha, Tôkyo, 2001 (Lối vào văn học Đông Nam Á) đã dịch bài Tiếng thu của Lưu Trọng Lư sang tiếng Nhật:
|
Em không nghe mùa thu
Dưới trăng mờ thổn thức?
Em không nghe rạo rực
Hình ảnh kẻ chinh phu
Trong lòng người cô phụ?
Em không nghe rừng thu
Lá thu kêu xào xạc
Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô?
Urumu tsuki no shita ni
Kimi wa kikazuya
Susurinaite iru aki wo
Ura wakitsuma no kokoro ni
Kimi wa kikazuya
Senjô ni yukishi otto no omokage e no
Yamigataki omoi wo
Aki no mori ni
Kimi wa kikazuya
Samayou shika ga kareba wo fumu
Sono kasokeki oto wo
|
Vị giáo sư người Nhật này không thắc mắc gì bài thơ của Lưu Trọng Lư có chịu ảnh hưởng gì bài waka cổ của nước ông tuy cũng có con nai vàng đạp trên lá vàng khô:
|
Okuyama ni
Momiji fumiwake
Naku shika no
Koe kiku toki zo
Aki ga kanashiki
|
Có thể dịch là:
|
Trong núi sâu
Đạp và làm tung lên những chiếc lá phong đỏ
Của con nai kêu
Chính là khi nghe thấy tiếng
Mùa thu buồn làm sao
|
Bài thơ tiếng Nhật như bài này phải đọc ngược từ câu dưới lên mới hiểu được rõ nghĩa. Chính vì vậy mà Michel Revon, một giáo sư ở Đại học Sorbonne, trong quyển Anthologie de la poésie japonaise (Hợp tuyển thơ Nhật Bản) do Delagrave xuất bản năm 1910 ở Paris đã dịch ngược như vậy là:
|
Combien triste est l’automne
Quand j’entends la voix
Du cerf qui brame
En foulant et dispersant les feuilles des érables
Dans la profondeur de la montagne.
|
Xin dịch lại như sau:
|
Mùa thu buồn làm sao
Khi tôi nghe tiếng
Con nai nó vừa kêu
Vừa đạp và làm tung lên những chiếc lá phong
Ở trong núi sâu
|
Theo Nguyễn Vỹ thì Lưu Trọng Lư đã mượn ý của bài waka nhưng lại qua một bản dịch tiếng Pháp vì ông không biết tiếng Nhật. Sự phỏng đoán ấy của Nguyễn Vỹ có thể là đúng như chúng tôi đã tìm đọc được bài dịch của Michel Revon trong quyển Anthologie de la poésie japonaise.
Nhưng Lưu Trọng Lư, nếu không trông thấy rừng phong với con nai chạy đạp trên lá vàng hay lá hồng mà mượn ý trong một bài thơ của Nhật dịch sang tiếng Pháp thì cũng không có gì là lạ cả. Cái quí là Lưu Trọng Lư đã diễn tả được thành những câu thơ Việt Nam thật hay cũng như Nguyễn Du đã mượn ý hai câu thơ của Thôi Hộ:
|
Nhân diện bất tri hà xứ khứ,
Đào hoa y cựu tiếu đông phong.
|
mà viết ra hai câu lục bát thật hay:
|
Trước sau nào thấy bóng người,
Hoa đào năm ngoái còn cười gió đông.
|
thì cũng có ai nói gì đâu mà còn thán phục nữa.
|