Kiều – Génibrel

Học giả Nguyễn Quảng Tuân trả lời:

Truyện Kiều đến nay đã có nhiều ấn bản bằng chữ Nôm và chữ Quốc ngữ được in ra, nên sự dị biệt không sao tránh khỏi. Chúng tôi chỉ lấy những bản Nôm cổ nhất làm căn cứ để trả lời ông.

1. Câu 112: Chữ “điều” hay chữ “lời”?

Câu 112, ba bản Nôm cổ nhất (Kim Vân Kiều tân truyện của Liễu Văn Đường khắc in năm 1866, Đoạn trường tân thanh, bản Kinh của Thám hoa Tiểu Tô Lâm - Nọa Phu - Nguyễn Hữu Lập chép năm 1870 và Kim Vân Kiều tân truyện của Liễu Văn Đường khắc in năm 1871) đều chép là: Một điều 調 là một vận vào khó nghe.

Bản Nôm Đoạn trường tân thanh của Kiều Oánh Mậu chú thích và khảo đính khắc in năm 1902 đã chép là:

Một lời 口天 là một vận vào khó nghe.

Theo hai câu chép khác nhau ấy ông có hỏi: chữ điều và chữ lời chữ nào đúng?

Chúng tôi cho rằng hai chữ ấy đều có nghĩa tương tự như nhau, không có gì sai, nhưng ta nên theo ba bản Nôm cổ nhất mà chép là điều 調.

Chữ lời là do Kiều Oánh Mậu đã sửa lại khi cho khắc in quyển Đoạn trường tân thanh vào năm 1902.

2. Số thứ tự của câu “Một cây gánh vác biết bao nhiêu cành”?

Câu này chúng tôi đã ghi thứ tự theo bản Nôm Đoạn trường tân thanh của Tiểu Tô Lâm - Nọa Phu - Nguyễn Hữu Lập và bản Nôm Đoạn trường tân thanh của Kiều Oánh Mậu vì ở hai bản Kinh này, đoạn từ câu 531 đã chép thành 6 câu:

Trong khi các bản Phường chỉ chép có 4 câu:

Sự chênh lệch số câu mà ông hỏi là do đoạn này vậy.

3. Câu “Trót lòng dấy việc chông gai” (c.2371).

Câu này đã được chép trong quyển Từ điển Việt – Pháp của Génibrel.

Chép như vậy thì không đúng vì hai bản Nôm cổ nhất 1866 và 1871 của Liễu Văn Đường đều chép là:“Trót lòng gây việc chông gai”. Riêng hai bản Đoạn trường tân thanh của Tiểu Tô Lâm - Nọa Phu - Nguyễn Hữu Lập và Kiều Oánh Mậu, chép theo bản Kinh đã sửa lại là:“Trót đà gây việc chông gai”. Sự sửa chữa ấy đúng như ông nói là tam sao thất bản.

Chúng tôi sẽ có bài riêng để nói rõ về vấn đề nghiên cứu văn bản Truyện Kiều mà ông đã nêu trong thư.