HV123 - Cần một mô hình mới cho các hãng phim nhà nước

07 Tháng Ba 2018 10:24 SA
NGÔ NGỌC NGŨ LONG

Bookmark and Share

Hình ảnh của HV123 - Cần một mô hình mới cho các hãng phim nhà nước

Vừa qua, NSND - đạo diễn Nguyễn Thanh Vân, Phó giám đốc Hãng Phim truyện Việt Nam đã từ Hà Nội vào TP.Hồ Chí Minh, đại diện cho tập thể nghệ sĩ điện ảnh phía Bắc có cuộc gặp gỡ cùng các nghệ sĩ, hội viên Hội Điện ảnh TP.HCM về vấn đề cổ phần hóa Hãng Phim truyện Việt Nam, để cùng có sự đồng thuận cả hai miền Nam, Bắc và cùng thống nhất ý kiến, tìm hướng đi mới cho nền điện ảnh dân tộc.

Có nhất thiết phải cổ phần hóa các hãng phim nhà nước? Hãy nhìn từ nước Nga…

Tọa lạc trên 35ha đất, hãng Mosfilm là một trong những hãng phim lâu đời và lớn nhất châu Âu. Từ khi thành lập năm 1924 đến nay, Mosfilm đã sản xuất hơn 2.500 bộ phim, trong đó có nhiều phim được đưa vào Quỹ vàng điện ảnh quốc gia và thế giới. Nhiều đạo diễn xuất sắc của Liên Xô như Andrei Tarkovsky, Sergei Eisenstein, Sergei Popov, Leonid Gaidai, Sergei Bondarchuk… đều từng làm việc ở hãng. Được sự bao cấp của nhà nước, mỗi năm hãng Mosfilm từng sản xuất gần 100 bộ phim, nhưng bắt đầu từ năm 1991, hãng bị cắt hết kinh phí, chỉ sống ngoi ngóp với vài ba phim một năm và chuẩn bị cổ phần hóa. Vào năm 1997, ông chủ ngân hàng Vladimir Gusinsky sẵn sàng trả 166 triệu USD và cho vay không lấy lãi 15 triệu USD để đổi lại 49% cổ phần của Mosfilm. Nhưng việc cổ phần hóa hãng Mosfilm đã không thành vì Tổng thống Boris Yelsin đã can thiệp, bởi ông nhìn thấy trước nếu đẩy hãng Mosfilm ra thị trường, tư nhân hóa nó có nghĩa là những tác phẩm điện ảnh vốn là di sản văn hóa của dân tộc Nga sẽ không còn thuộc về Nhà nước Nga. Và hơn hết đó chính là, thành trì văn hóa của nước Nga. Diện mạo và tâm hồn dân tộc Nga sẽ trôi nổi… đi đâu nếu không có sự bảo vệ của lãnh đạo Nhà nước Nga. Đó là lý do dù Nga đã trở thành nước tư bản mấy thập niên nay, nhưng hãng Mosfilm vẫn trực thuộc Bộ Văn hóa Nga và chưa bao giờ bị cổ phần hóa.

Cuối thập kỷ 90, khi đạo diễn Karen Shakhnazarov được giao vị trí tổng giám đốc, tài khoản của Mosfilm là 0 đồng, cơ sở vật chất tan hoang. Xưởng phim từng cho ra đời những tuyệt phẩm điện ảnh Liên Xô, nơi hội tụ tài năng, đã trở nên hoang vắng, cũ kỹ vì mọi việc làm phim bị đình trệ. Hãng phải cho một vài doanh nghiệp thuê đất xưởng để nấu rượu vodka, bán xe ô tô… Ông Tổng giám đốc tiến hành ngay việc đổi mới hoàn toàn công nghệ của Mosfilm. Ông cho bán bản quyền phát sóng lần đầu cho các đài truyền hình gần 2.500 bộ phim được sản xuất từ năm 1924, thu về 600.000 USD cộng với sự góp vốn của những người làm ở Mosfilm. Việc này không những giúp Mosfilm có tiền mà các đài truyền hình còn có doanh thu từ quảng cáo và khán giả Nga trở lại với điện ảnh dân tộc. Các phim kinh điển cũng được Mosfilm in đĩa, băng hình, phát hành ra thị trường. Năm 2001, một lần nữa Mosfilm lại bị ép cổ phần hóa, và lần này chính Tổng thống Putin đã can thiệp.

Sau 17 năm chèo lái, Giám đốc Shakhnazarov đã biến Mosfilm thành Hollywood của nước Nga. Vào năm 2012, doanh thu của hãng đạt 1,3 tỉ rúp (1 tỉ rúp tương đương 15,5 triệu USD), trong đó có 119 triệu rúp (tương đương 1,55 triệu USD) lợi nhuận, 80% thu nhập của Mosfilm từ một loạt các dịch vụ cho ngành công nghiệp điện ảnh, từ cho thuê trang phục đến nhân bản phim. (Theo MadMen, Ferbes).

Nhiều phim sản xuất gần đây của Mosfilm ca ngợi tinh thần yêu nước như The Dark Story (Câu chuyện đen tối), dựa theo vở kịch cổ điển của nhà văn Chekov Vườn Anh đào, và hàng loạt các bộ phim bom tấn về tinh thần yêu nước như Hổ trắng (năm 2012) về thế chiến 2, và Đường tới Berlin phát hành năm 2015 nhân kỷ niệm 70 năm Nga chiến thắng phát xít Đức.

Để xuất khẩu phim Nga, cạnh tranh với Hollywood, Tổng thống Putin vừa thông qua khoản đầu tư vào hãng Mosfilm, gồm hai trường quay, một khu vực hóa trang, một rạp chiếu phim và một sảnh nhà hát. Tổng chi phí khoảng 500 triệu USD và sẽ hoàn tất trong năm 2018… (Theo The Guardian, Moscow Times).

Về vấn đề cổ phần hóa của điện ảnh Việt Nam, đại biểu Quốc hội Bùi Văn Xuyền, Ủy viên Thường trực UB Pháp luật Quốc hội, cũng bày tỏ quan điểm về vấn đề này:

“Hiện cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước mới chỉ tính đến chuyện Nhà nước thu hồi lại vốn cho ngân sách nhưng đó mới chỉ là một mặt. Còn vấn đề thương hiệu, văn hóa, truyền thống... những cái đó Nhà nước có đầu tư nữa hay không?

Trường hợp hãng Mosfilm của Nga là một ví dụ. Đây là hãng phim tiêu biểu thời Liên Xô cũ, từng ra cho đời nhiều tuyệt phẩm điện ảnh. Họ không dễ dãi cổ phần hóa mà mạnh dạn cải tổ. Đặc biệt, Chính phủ Nga đã thông qua khoản kinh phí 500 triệu USD từ năm 2015 đến 2018 để Mosfilm thực hiện giấc mơ xuất khẩu phim Nga.

Bởi vậy, một lần nữa tôi nhấn mạnh, khi cổ phần hóa phải tính đến những lĩnh vực đặc thù, tránh đánh đồng mọi thứ khiến tạo ra hiệu ứng không tốt. Không thể chỉ vì thấy doanh nghiệp khó khăn về vốn, có một nhà đầu tư bỏ vốn vào là ưng ngay”.

Tìm mô hình mới cho các hãng phim nhà nước

Khi tiến hành cổ phần hóa Hãng Phim truyện Việt Nam (VFS), điều làm anh em nghệ sĩ điện ảnh bức xúc nhất là giá trị thương hiệu hãng phim bị đánh giá bằng 0 đồng. Đó là một thương tổn nặng nề đối với một nền điện ảnh được Bác Hồ sáng lập từ năm 1953. Từ góc độcủa hoạt động điện ảnh, giá trị thương hiệu của một doanh nghiệp điện ảnh thểhiện rõ qua các quan hệđối với nghệsĩ, tên tuổi của nghệsĩ đang làm việc tại đơn vị, quan hệvới truyền thông, quan hệvới khách hàng... Do đó, nếu khẳng định VFS có giá trị thương hiệu bằng 0 là phủ nhận toàn bộnhững gì bao thếhệnghệsĩ đã gầy dựng trong thời gian qua.

Vấn đề của Mosfilm trong quá khứ giống hệt như Hãng Phim truyện Việt Nam hiện nay, nên vấn đề của VFS hiện nay là cần một người đứng đầu xứng đáng để làm lại từ đầu. Nhưng chúng ta không giống với Mosfilm và không thể bán bản quyền các bộ phim kinh điển cho đài truyền hình, bởi vì từ lâu các bộ phim kinh điển của VFS đã bán cho hãng Phương Nam phim và đã tràn đầy trên mạng.

Điều trước tiên là tất cả các hãng phim nhà nước và công ty chiếu bóng còn trực thuộc Nhà nước phải được gộp chung một khối, gồm Hãng Phim truyện Việt Nam, Hãng phim Giải phóng, Hãng phim Tài liệu & Khoa học trung ương, Hãng Phim hoạt hình, Công ty Phát hành phim và chiếu bóng - có thể gọi chung là Liên hiệp sản xuất và phát hành chiếu bóng. Các hãng phim nhà nước rất cần tiền để làm lại từ đầu, nhưng không phải trở lại thời bao cấp như xưa nữa. Bầu sữa ấy không phải là ngân sách nhà nước mà phải lấy từ 3% giá vé phát hành phim trên cả nước. Về vấn đề này, Cục Điện ảnh đã đề xuất 3 lần, nhưng vẫn chưa được duyệt. Năm 2017 doanh thu chiếu bóng của cả nước là 3250 tỉ đồng (công bố từ Cục Điện ảnh năm 2017), nhưng phần lớn nó chỉ chảy vào túi của các rạp chiếu do nước ngoài đầu tư. Ở Hàn Quốc, đó là chính sách bắt buộc để Chính phủ Hàn Quốc dùng nó làm Quỹ hỗ trợ điện ảnh. Vì sao ta không thể làm được?

Nếu có được số tiền ấy thì mỗi năm Quỹ hỗ trợ điện ảnh sẽ có khoảng 100 tỉ. Hiện nay, hệ thống rạp chiếu của Nhà nước vô cùng èo uột, nhưng ở Hà Nội, Trung tâm chiếu bóng vẫn hoạt động tốt với doanh thu 80 tỉ đồng mỗi năm. Như vậy, mỗi năm Liên hiệp sẽ có 180 tỉ đồng để hoạt động. Nhưng nếu phim làm ra mà không có thị phần, không có rạp chiếu thì đó là sự lệ thuộc văn hóa trên chính đất nước mình. Vấn đề này thuộc phạm vi nhà nước và việc cải tiến lại những rạp chiếu để cạnh tranh được với hệ thống rạp CGV, Lotte của Hàn Quốc là nhiệm vụ của Nhà nước nếu muốn thoát ra được sự mất mặt này. Phim truyền thống của dân tộc Việt Nam làm ra không có rạp chiếu nào của Hàn Quốc chịu nhận chiếu, đành phải bỏ kho. Đó chính là nỗi nhục mà những người làm điện ảnh chân chính khó có thể chấp nhận.

Trên đây là ý kiến của PGS-TS Trần Luân Kim, nguyên Chủ tịch Hội Điện ảnh VN, và các nghệ sĩ điện ảnh phía Nam - những tấm lòng tâm huyết luôn hướng về nền điện ảnh Việt Nam, đau xót vì cảm thấy như mình bị bỏ lại bên đường trong cơn gió lốc của thị trường. Mong sao Nhà nước Việt Nam nhìn vào tấm gương của hãng Mosfilm, và cách hành xử của Nhà nước Nga với văn hóa của họ để nhìn lại đoạn đường chúng ta đã đi sau 19 năm Nghị quyết 5 khóa VIII ra đời. Bởi ai cũng biết: mất văn hóa là mất tất cả…!!

  • PArner Honvietquochoc
  • Viet nam air
  • free hit counter script