HV133 - Dương Tất Từ - nhà văn, dịch giả tài năng

17 Tháng Giêng 2019 11:16 SA
MAI QUỐC LIÊN

Bookmark and Share

Hình ảnh của HV133 - Dương Tất Từ - nhà văn, dịch giả tài năng

Dương Tất Từ quê ở Nga Sơn, Thanh Hóa, được cử đi học ở Đông Âu, Tiệp Khắc vào giữa những năm 50, đầu những năm 60 thì về công tác ở Ban Văn học nước ngoài - Viện Văn học. Lúc đó, có nhiều người được cử đi học ở rất nhiều nước như Nga, Đức, Triều Tiên, Romania… đều về công tác ở đó. Dương Tất Từ bước vào sự nghiệp phiên dịch văn học Tiệp Khắc. Văn học Tiệp Khắc lúc đó còn khá xa lạ đối với người Việt Nam. Chúng ta thưởng thức văn học Pháp, văn học Nga, văn học Trung Hoa chứ còn văn học Tiệp Khắc thì chúng ta... mù tịt. Do đó, những áng thơ Tiệp Khắc do Dương Tất Từ dịch là những vầng sáng đầu tiên làm cho người Việt biết đến một dân tộc Tiệp Khắc văn minh, hiện đại từ rất sớm và có một tâm hồn thơ ca phong phú, có những nhà thơ được thế giới trân trọng. Các nhà thơ Pháp nổi tiếng như P. Éluard, L. Aragon yêu mến Vítězslav Nezval, nhà thơ Tiệp nổi tiếng nhất những năm 60. Khi Vítězslav Nezval từ trần, Eluard đã viết những câu thơ tiếc thương:

Nezval ơi, anh chết thế là yên

Thế kỷ này ta không nên than thở

Như thế chỉ thêm phiền…

Nhà văn, dịch giả Dương Tất Từ (phải) và tác giả

Dương Tất Từ dịch thơ Nezval bên cạnh những bản dịch của các tác giả khác từ tiếng Pháp, bản dịch của Dương Tất Từ mềm mại, tình cảm và chính xác. Chẳng hạn bài thơ Cuộc từ biệt và chiếc khăn tay dịch từ tiếng Pháp được Dương Tất Từ dịch là Cuộc từ biệt và chiếc khăn voan. Chiếc khăn voan quàng quanh cổ chứ không phải chiếc khăn tay. Đó chỉ là một thí dụ nhỏ của việc dịch từ nguyên bản và việc dịch qua một ngôn ngữ khác. Dương Tất Từ dịch những truyện cổ Tiệp Khắc ra tiếng Việt và in thành 4 tập. Đó là món quà quý giá đối với bạn đọc Việt Nam. Con gái anh là Dương Thị Châu Lan theo chân bố đi học ở Tiệp Khắc, làm ăn ở bên ấy với gia đình và cũng theo chân bố dịch truyện, dịch văn học Tiệp Khắc. Vậy là hai bố con đều đóng góp cho mối quan hệ văn học giữa Tiệp Khắc và Việt Nam. Dương Tất Từ cũng dịch tiểu thuyết Truyện của bác sĩ Đồng của Tiệp và dịch Ngục trung nhật ký của Hồ Chí Minh ra tiếng Tiệp và đi phiên dịch cho các cuộc thăm viếng ngoại giao cấp cao của Tiệp Khắc sang Việt Nam. Cần lưu ý là những việc làm này của Dương Tất Từ diễn ra trong những năm chiến tranh, những năm chia cắt, những năm sơ tán. Tôi ở sơ tán cùng với Dương Tất Từ tại một vùng quê Hiệp Hòa, Hà Bắc. Lúc đó để về Hà Nội tiếp tế cho gia đình, chúng tôi phải vượt qua ba con sông: sông Cầu, sông Đáy, sông Hồng dưới máy bay của Mỹ thả bom đe dọa những chiếc cầu. Đến bây giờ tôi vẫn không thể nào quên cuộc chia tay giữa hai cha con Dương Tất Từ và Dương Tất Thắng lúc ấy chừng 5-7 tuổi. Dương Tất Từ phải về Hà Nội một mình thôi, làm sao cho con theo về được. Khi dắt xe đạp ra khỏi cửa, bé Thắng chạy theo và gào lên thống thiết: Bố ơi, bố cho con về với! Nhưng anh Từ phải bỏ lại con, dứt áo ra đi.

Dưới ánh đèn dầu tù mù của nơi sơ tán, với đôi mắt cận thị, Dương Tất Từ đã dịch những trang thơ, trang văn của đất nước Tiệp Khắc đã nuôi anh khôn lớn và có một tri thức văn học vững vàng, một tay nghề cao khi dịch văn. Đó chính là tâm hồn anh đã nhập hồn vào những trang văn ấy của một đất nước xa xôi để đến với người đọc Việt Nam. Dương Tất Từ còn là một nhà nhiếp ảnh say mê. Anh chụp những bức hình chân dung của các nhà nghiên cứu lão thành - nổi tiếng như Đặng Thai Mai, Hoài Thanh, Nam Trân, Cao Xuân Huy, Phạm Phú Tiết. Anh chụp những cảnh sắc của Hà Nội về đời sống bình thường trong chiến tranh ở thủ đô. Anh đã tổ chức triển lãm những bức hình ấy.

Dương Tất Từ rất thân thiết với tôi qua bao nhiêu năm từ những ngày tháng ấy cho đến mãi sau này. Anh là một con người hiền lành, tử tế, một người luôn có một nụ cười hiền trên môi để bỏ qua tất cả và sống, và làm việc. Dẫu có khi gặp khó khăn anh cũng chẳng hề kêu ca. Tiệp Khắc là một nước có nền văn hóa cao và hiện đại hóa khá sớm. Dương Tất Từ học ở đó, được hít thở trong khí quyển của nền văn hóa ấy. Anh mang nó về Việt Nam trong hoàn cảnh khác biệt hơn rất nhiều và anh vui vẻ hòa trộn những chất liệu của hai nền văn hóa ấy để sống với bạn bè, đồng nghiệp. Là con của một gia đình nông dân, anh đã trở thành một nhà trí thức có tầm văn hóa cao của thời đại mình. Giờ đây, anh đã ra đi mãi mãi(*). Và chúng tôi không bao giờ có thể quên được nụ cười hiền, khuôn mặt đẹp đẽ tươi cười thân thiện của anh.

 

_____

(*) Nhà văn, dịch giả Dương Tất Từ đã qua đời ngày 23-11-2018 tại Hà Nội, thọ 84 tuổi.

  • PArner Honvietquochoc
  • Viet nam air
  • free hit counter script