Giáo dục phổ thông hay giáo dục ứng thí?

Không riêng gì học sinh, mà ngay cả các trường THPT đều mong ngóng, chờ đợi giờ “G” - thời điểm Bộ GDĐT công bố các môn thi tốt nghiệp phổ thông để bắt đầu cuộc hành trình “luyện” thi với một mong muốn là tỉ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp năm sau cao hơn năm trước.

Ngay trong học kỳ I, nhiều trường THPT (nhất là các trường dân lập) dường như đã hoàn thành hết chương trình các môn phụ, bước vào học kỳ II là chỉ tập trung: Bước 1 luyện ba môn thi bắt buộc (toán, văn, tiếng Anh) còn lại các môn dự kiến thi (lý, sinh, sử, địa, hoá) thì cũng được tăng tiết. Khi bộ chính thức công bố môn thi tốt nghiệp thì khoảng thời gian còn lại, thầy và trò chỉ tập trung cho việc ôn luyện. Với cách dạy và học chỉ nhằm mục đích cao nhất là thi cử của bậc học phổ thông như vậy là không đúng mục tiêu của giáo dục phổ thông đã được quy định trong Luật Giáo dục. Nhà giáo Trần Nam Hà (Hà Nội) đã gửi đến toà soạn ý kiến của ông.

Điều 27 Luật Giáo dục 2005 ghi: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh (HS) phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người VN XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc”. So với mục tiêu của GDPT theo luật định, kể cả mục tiêu đối với từng cấp học tiểu học, THCS, THPT thì nhiều người cho rằng, thực tiễn của GDPT hiện nay đã không ra phổ thông như luật định mà ngày càng chạy theo một nền GD ứng thí, chạy theo bằng cấp, thành tích và đặc biệt đang chạy theo cơ chế thị trường.

Tình trạng học thêm, dạy thêm tràn lan ngay từ GDMN đã diễn ra ngày càng phổ biến. Ngay từ lớp mẫu giáo (MG) 3-4 tuổi đã dạy thêm học chữ dẫn tới khi vào lớp một nhiều em đã biết đọc, biết viết, có em lại chưa biết đọc, biết viết nên bắt buộc các bậc cha mẹ phải cho các em học thêm. Có những lớp MG còn tổ chức học thêm ngoại ngữ để thu học phí rất cao. Thí dụ một lớp MG tư thục ở một xóm nghèo Hà Nội, 1 tháng dạy 4 tiết khoảng 30 - 40 phút thu thêm học phí 100.000 đồng/tháng. Tính ra 1 tiết dạy nhà trường đã thu 25.000 đồng x 50 HS = 1.250.000 đồng.

Ở bậc tiểu học hiện nay đã có nhiều trường tổ chức học 2 buổi trong ngày, nhưng mỗi nơi một khác, nhiều trường có nội trú, một số trường không có. Việc học 2 buổi trong ngày chủ yếu là hình thức dạy thêm các môn chính khoá vì thiếu GV nhạc, họa, thể dục, lao động. Cơ sở vật chất để vui chơi giải trí cũng không có. Nếu tính tỉ lệ 1,5 GV/lớp để dạy 2 buổi/ngày thì hiện nay cả nước còn thiếu khoảng 150.000 GV tiểu học. Do chạy theo thành tích, mà nhiều trường tiểu học đã lạm phát số HS giỏi, có lớp 100% đạt.

Mặc dù đã dạy 2 buổi/ngày, nhưng không ít GV còn tổ chức dạy thêm ở nhà (hay thuê phòng) vào buổi tối hay ngày nghỉ. Nhiều người đã đặt câu hỏi: Ngày nay sao HS học nhiều mà không giỏi? Ngay cả HS lớp 12 hoặc học ĐH vẫn còn viết sai lỗi chính tả. Một bài thi mà giám khảo thấy có HS viết chưa đầy 3 trang mà có đến 120 lỗi. Ở cấp THCS thì nhiều trường đã bắt đầu tập trung vào dạy các môn thi vào lớp 10 hay thi vào ĐH. Hầu hết GV dạy THPT đã kêu rằng ở THCS dạy lệch, chỉ tập trung các môn thi như văn, toán, ngoại ngữ, nên các em chưa biết gì về hoá, lý... rất khó dạy.

Số HS yếu hay dư luận vẫn thường gọi là “ngồi nhầm lớp” vẫn xuất hiện tại khu vực nông thôn, vì học yếu tăng dần dẫn đến bỏ học tăng - một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng tỉ lệ HS bỏ học gia tăng ở các cấp học. Trong 3 năm qua, số HS THCS đã giảm 1 triệu em. Cụ thể năm học 2006-2007 có 6.218.427 HS, năm 2009-2010 còn 5.214.045 HS (nguồn: Bộ GDĐT).

Ở bậc THPT thì nhiều người đã biết rằng, nhiều trường chỉ tập trung cho các môn thi tốt nghiệp và thi ĐH. Có trường hết học kỳ I đã dạy xong các môn phụ để dành thời gian cho các môn thi. Năm nào cũng thế, cứ đến tháng 3 là nhiều sở GDĐT lại có văn bản chỉ đạo các trường phải dạy hết chương trình các môn, không được tự ý cắt xén. Tuy nhiên, trên thực tế thì việc bộ nhắc là việc của bộ, còn các trường lo sao cho HS phải đạt tỉ lệ thi tốt nghiệp cao nhất.

Vì vậy, kết quả thi tốt nghiệp 3 năm qua tuy tỉ lệ tăng lên, nhưng chưa phản ánh đúng chất lượng GD đại trà về mặt văn hoá. Còn về mặt đạo đức thì ngày càng yếu kém, thể hiện ở tình trạng bạo lực học đường ngày càng gia tăng. Theo Bộ Công an vừa công bố năm 2010, có 13.572 đối tượng phạm tội là thanh - thiếu niên, trong đó có 1.600 vụ HS đánh nhau. Kỳ thi vào ĐH-CĐ 2010 nhìn chung chất lượng không hơn gì năm trước, nếu xét về điểm sàn thì có khối năm sau còn thấp hơn năm trước. Tuy điểm sàn được đánh giá là thấp (3 môn mà điểm sàn chỉ “luẩn quẩn” từ 13-14 điểm), thế mà nhiều trường ĐH vẫn thừa chỉ tiêu, phải “xé rào” và đủ các “chiêu” để hút SV.

Chúng ta thấy gì qua các con số: ĐH Thái Nguyên đã công bố kết quả tuyển sinh 2010, số bài thi điểm 0 là 1.700 bài, gấp 2 lần năm 2009, trong đó toán là 1.265 bài, sử là 335 bài, lý 30 bài, địa 23 bài, văn 4 bài. Có thí sinh đạt danh hiệu thủ khoa Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật trực thuộc ĐH Thái Nguyên mà chỉ có 12 điểm (!?). Tóm lại so với mục tiêu GDPT theo Luật Giáo dục 2005, so với mục tiêu giáo dục và giá trị sống do LHQ đề ra thì GDPT của ta còn một khoảng cách xa. Với những mục tiêu đó, đặc biệt thấy được ngành GDĐT chưa thực sự quan tâm đến chất lượng giáo dục toàn diện, tập trung dạy chữ mà bỏ qua kỹ năng dạy người.

Theo Lao Động