Giáo sư Jules Vidal, người thầy cũ trường Khải Định, vượt ngưỡng 100 tuổi

Giáo sư Jules Eugène Vidal sinh năm 1914, đỗ cử nhân ngành sinh học, được bổ nhiệm làm việc tại Đông Dương, hiện hơn 100 tuổi sống ở Colombes - Pháp.

Từ năm 1939, ông được cử về dạy tại Lycée Khải Định (Trung học Khải Định) nay là trường Quốc học Huế.

Từ điển Bách khoa Việt Nam, tập 4, trang 985 có giới thiệu giáo sư: “Vidal J. (Jules Eugène Vidal) sinh năm 1914. Nhà thực vật học người Pháp. Ông có nhiều công trình nghiên cứu, khảo sát thực vật ở Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan. Giáo sư giảng dạy ở Quốc học Huế và Viêng Chăn (Lào) góp phần đào tạo nhiều nhà khoa học Việt Nam. Công trình nghiên cứu: “Cây có hoa và sinh thái học nhiệt đới”, “Bảo tàng Quốc gia Lịch sử Tự nhiên Paris” v.v…

Tháng 3-1994, Giáo sư J.E. Vidal đã thăm lại Việt Nam theo lời mời của người học trò cũ là GS-TSKH Nguyễn Văn Trương, Viện trưởng Viện Sinh thái”.

Lê Trọng Đường trong bài Một cuộc gặp mặt thú vị đăng trong Đặc san kỷ niệm 100 năm trường Quốc học Huế 1896-1996 cho biết:

“Ngày 12 tháng 3 năm 1994 tại phòng họp Nhà kính 123 phố Lò Đúc đã diễn ra một cuộc họp mặt thầy trò cũ trường Quốc học Huế: Thầy giáo người Pháp - thầy J.E. Vidal năm nay tròn 80 tuổi, nhân chuyến công tác sang Việt Nam, theo giấy mời của Viện Kinh tế sinh thái Việt Nam do GS-TSKH Nguyễn Văn Trương, cựu học sinh Quốc học Huế cùng một số học sinh cũ mà đại bộ phận là học sinh cũ của những năm 1940-1944, đã từng là học sinh của thầy Vidal. Ánh mắt thầy Vidal sáng lên, thầy rất xúc động nói:

- Sau bao nhiêu biến cố, tôi rất xúc động cảm nhận tình thầy trò cũ, mặc dầu không gian cách trở, thời gian xa vắng. Bằng chứng là tôi đã được gặp các bạn hôm nay. Nhân dịp này, cho tôi tỏ lòng cảm ơn Tiến sĩ Nguyễn Văn Trương, đã có công đứng ra tổ chức cuộc gặp mặt này. Tôi rất cảm ơn bạn Cù Huy Cận, Chủ tịch Hội Quốc học Huế, đồng liêu của các bạn đã bày tỏ những tình cảm tốt đẹp đối với tôi.

Việt Nam, mà đặc biệt là đất Huế, để lại trong tôi nhiều kỷ niệm khó quên và tôi đã quyết định tìm cách thăm lại cảnh cũ, người xưa…”.

Có kỷ niệm nhiều người còn nhớ và khi có bạn nhắc đến thì ai nấy đều cảm thấy lý thú. Chuyện thí nghiệm trong các giờ vật lý, sinh vật của thầy Vidal, chuyện thầy bảo quản con rắn mang ở Bạch Mã về để dạy sinh học, chuyện thầy dạy âm nhạc, đặc biệt là dáng điệu của thầy thổi sáo những bài ca Huế và bài hát Trên sông Bạch Đằng. Anh em nói, chính lúc đó, thầy đã đồng cảm với tinh thần yêu nước của nhân dân Việt Nam. Thầy Vidal xen vào nói: “Tôi không chỉ ở thành phố, mà còn len vào các vùng quê nghiên cứu thảo vật. Tôi có cái nhà gỗ con con ở núi Bạch Mã mà mùa hè tôi hay lên nghỉ ở đó”.

Cũng có bạn còn giữ được cả vở ghi chép bài giảng của thầy Vidal đưa thầy xem. Những kỷ niệm thầy trò cứ tuôn ra trong trí nhớ của mọi người.

Không kìm nén được xúc động, thầy Vidal lại đứng lên đáp lời:

- Niềm xúc động của tôi thật là dào dạt. Thời gian qua đi mà các bạn còn nói giỏi tiếng Pháp, tôi thành thực khen ngợi. Cái gì khắc sâu đến vậy… Bao năm xa cách: Hơn nửa thế kỷ với hơn nửa vòng trái đất, tình thầy trò còn nguyên vẹn và có dịp bộc lộ nồng nàn… Những sự kiện qua đi, có những cái đau buồn, nhưng nay đã nhìn thấy nhiều người thành đạt trên nhiều lĩnh vực. Tôi thật rất phấn khởi là trong đó có phần đóng góp của tôi trong thành tựu của các bạn.

Thầy Vidal dứt lời, bà Yvette, phu nhân của thầy nói:

- Tôi sang Việt Nam lần này là lần đầu, đi với chồng tôi, như các bạn đã biết - vì tôi cũng là cộng sự của chồng tôi. Tôi thật xúc động không nói nên lời. Những gì các bạn đã nói với chồng tôi cũng là nói với tôi. Với lời lẽ đơn sơ nhưng chân thành. Tôi cảm ơn các bạn đã tỏ tình cảm đặc biệt với chồng tôi. Mới đến lần đầu nhưng tôi yêu người Việt Nam và yêu xứ sở này biết bao nhiêu!

Thầy Vidal đã được học trò cũ ở Hà Nội, Huế, Đà Nẵng, Nha Trang, Đà Lạt, TP.Hồ Chí Minh đón tiếp chu đáo. Ông Trần Văn Quý đã chụp và sưu tập một số ảnh chuyến thăm Việt Nam của thầy kèm theo địa chỉ và danh thiếp của 200 học trò cũ đã đến chào thầy.

Nhà giáo ưu tú Thân Trọng Ninh năm nay 92 tuổi hiện ở Huế, đã từng học bộ môn sinh (Sciences naturelles) với Giáo sư Vidal trong 2 năm đệ tam và đệ tứ 1939-1941. Báo Thừa Thiên Huế ngày 18-11-1914 đã đăng bài Jules Vidal, người thầy duy nhất còn lại của trường Khải Định của Thân Trọng Ninh.

Tác giả nhắc lại những kỷ niệm hồi cùng thầy về các chợ quê để hỏi các loại cây trái và chọn ép các hoa lá ở Thừa Thiên. Nhờ Giáo sư Phạm Hoàng Hộ cho địa chỉ thầy Vidal ở Pháp, ông Thân Trọng Ninh nhiều lần trao đổi thư từ với thầy. Ông cũng đã cùng nhiều cựu học sinh trường Trung học Khải Định đã đón tiếp thầy Vidal thăm lại Huế. Tháng 4 năm 1999, ông có dịp sang Pas-de-Calais của Pháp và sau đó đến thăm thầy, thăm Viện bảo tàng mang tên giáo sư Vidal.

Tấm lòng của học trò cũ trường Quốc học Huế đối với thầy Vidal biểu hiện tinh thần tôn sư trọng đạo, một nét đẹp của học trò chốn cố đô Huế được nhiều thế hệ lưu giữ.

Hà Nội, tháng 12-2014