“Hà Nội xưa và nay” - Công trình uyên bác của một nhà văn hoá bậc thầy

Hồn Việt xin trích đăng một số ý kiến của các nhà nghiên cứu về công trình “Hà Nội xưa và nay” của Nhà Hà Nội học Vũ Tuân Sán. Sách do Trung tâm nghiên cứu Quốc Học và Nxb Hội Nhà Văn xuất bản năm 2007.

… Vũ Tuân Sán (sinh năm 1915) thuộc thế hệ trí thức thứ ba trong quá trình hiện đại hoá (Tây phương hoá) văn hoá ở nước ta. Nghĩa là vào giai đoạn khuynh hướng văn hoá ngự trị xã hội Việt Nam sùng Pháp và coi thường văn hoá Việt. Chính trong hoàn cảnh lịch sử ấy, anh Sán, tuy tốt nghiệp đại học Pháp, vẫn thiết tha với quốc học, từ thời trai trẻ cho đến tuổi già. Khi đi dạy học, anh chọn dạy Việt văn, trong khi học sinh coi thường một môn không phải thi. Các lớp trung học, thầy giáo chính (professeu princife) dạy tiếng Pháp. Anh thừa sức dạy tiếng Pháp, nhưng nhận dạy tiếng Việt vì yêu quốc văn.


Cụ Vũ Tuân Sán

Về sau, trong cuộc đời chìm nổi, anh có làm những việc khác nhau nhưng theo tôi nghĩ, mối chuyên tâm của anh vẫn là quốc học. Anh nghiên cứu sâu quốc học, viết sách báo về quốc học. Do có vốn Pháp văn và Hán Nôm rất vững, công trình nghiên cứu của anh rất chính xác, nhất là nhờ đầu óc phê phán và tìm tòi hiểu biết. Văn hoá Việt Nam tiếp biến văn hoá Trung Quốc và Pháp (phương Tây) là chính. Nhiều người nghiên cứu quốc học không đạt được trình độ của anh vì không hiểu biết sâu ngôn ngữ và văn hoá Hán – Pháp và chữ Nôm. Anh say mê, âm thầm làm việc, nên ít nổi danh.

Đến xế chiều, nhìn lại cuộc đời, hẳn anh Sán có niềm vui là đã trọn vẹn với một mối tình: quốc học. Chính nhờ đó mà anh có phần đóng góp đáng quý vào quốc học, mặc dù do những thành kiến ấu trĩ, anh không được đặt vào hoàn cảnh thuận lợi để phát huy hết khả năng của mình.

Nhà Văn hoá Hữu Ngọc
Huân chương Cành cọ Hàn lâm của Pháp,
Ngôi sao phương Bắc của Thuỵ Điển
Chủ tịch Quỹ Văn hoá Việt Nam – Thuỵ Điển

*

… Trong hơn 10 năm công tác ở phòng Bảo tồn bảo tàng, những đóng góp của bác cho ngành là rất to lớn. Kết quả nghiên cứu của bác đã làm cho kho tư liệu của cơ quan được phong phú, có chất lượng. Anh chị em trong cơ quan rất quý trọng bác về tinh thần làm việc nghiêm túc, có hiệu quả cao. Cuộc sống của bác giản dị, hoà nhã và rất gần gũi mọi người. Tôi nhớ mãi hình ảnh bác, tuy tuổi cao, hoàn cảnh có nhiều khó khăn mà vẫn đều đặn lọc cọc trên một xe đạp cũ kỹ từ thôn Đại xa xôi quê bác lên cơ quan rồi xuống cơ sở công tác. Mặc dầu trình độ của bác có sự cách biệt với nhiều anh chị em trong cơ quan (bác được đào tạo cơ bản, có trình độ văn hoá cao), bác thông thạo cả về Pháp văn và Hán văn, nhưng bác rất khiêm tốn và rất ham học hỏi để trau dồi thêm kiến thức. Bác còn là một nhà nghiên cứu có uy tín được nhiều người tôn trọng về những kiến thức uyên bác của mình. Bác đúng là một trí thức chân chính của chế độ ta.

Đỗ Quang Toại
Nguyên trưởng phòng Bảo tồn bảo tàng –
Sở Văn Hoá thông tin Hà Nội

*

Tôi nhớ không nhầm thì năm 1975, tôi gặp anh Vũ Tuân Sán khi anh về nhận việc ở Ban Hán Nôm Hà Nội. Năm ấy, anh đã 60, đến tuổi được nghỉ ngơi. Song cơ quan Hán Nôm mới lập năm 1970 thì còn quá non trẻ, lại rất cần những cán bộ thật già dặn, có vốn liếng nho học uyên bác. Anh Sán có khả năng đáp ứng nhu cầu đó, lại có ưu điểm: được đào tạo về Tây học đến trình độ cao, không phải hủ nho. Những bài nghiên cứu của anh về các di tích lịch sử, các danh nhân, các truyền thuyết dân gian Hà Nội đã tỏ rõ một điều: là người Việt Nam, dù Hán nho hay Tây nho đều nặng lòng với dân tộc và văn hoá dân tộc…

Phạm Huy Châu
Nguyên Phó ban Hán Nôm – Viện Hán Nôm
(thời gian 1972-1978)

*


Bìa sách Hà Nội xưa và nay

… Ngoài một số công trình đã xuất bản thành sách như: Hà Nội nghìn xưa (đồng tác giả), Danh nhân Hà Nội (đồng tác giả)… cụ còn viết hàng chục báo cáo khoa học và luận văn, bài báo công bố trên tạp chí khoa học như: Nghiên cứu lịch sử, Nghiên cứu Hán Nôm, Nghiên cứu Phật học, Nghiên cứu văn học và nhiều bài báo hàng ngày, hàng tuần, nhất là báo Hà Nội mới. Mỗi bài viết của cụ đều có những tìm tòi, khám phá về bóng dáng Hà Nội xưa. Cụ đã dày công nghiên cứu về việc định đô Thăng Long của vua Lý Thái Tổ, về thành Thăng Long – Hà Nội cùng với một loạt địa danh lịch sử như núi Nùng, núi Khán, núi Sưa, bến Đông Bộ Đầu, Mười Ba Trại… và các di tích như miếu Đồng Cổ, chùa Hàm Long, đền Ngọc Sơn, miếu Trung Hiền… Cụ còn có một loạt bài nghiên cứu về các sự kiện và nhân vật lịch sử Hà Nội như khởi nghĩa Hai Bà Trưng, cuộc đại phá quân Thanh, các nhân vật Phạm Tu, Chu Văn An, Bùi Xương Trạch, Nguyễn Hữu Liêu, Nguyễn Quý Đức, Bùi Huy Bích, Phạm Đình Hổ, Đặng Huy Trứ, Nguyễn Trọng Hợp, Bùi Liêm.

Ngoài những tác phẩm đã xuất bản, việc tập hợp và xuất bản những bài nghiên cứu Hà Nội của cụ Tảo Trang Vũ Tuân Sán là rất cần thiết và bổ ích để lưu giữ những kết quả sưu tầm, khảo cứu của một nhà Hà Nội học lão thành và cũng để cung cấp tư liệu cho tất cả những ai quan tâm đến lịch sử văn hoá của Thăng Long – Hà Nội đang bước tới tuổi 1000 năm.

GS Sử học Phan Huy Lê
Chủ tịch Hội Sử học Việt Nam

*

…Với một chiếc xe đạp, Cụ Vũ suốt mấy chục năm đi điền dã, khảo sát tại chỗ, và từ đó phát hiện ra từ trong dân dã, từ trong bia đá, câu đối, truyền thuyết, văn bản… biết bao điều mà nếu chỉ ngồi nhà phán đoán thì sẽ không thể nào có được. Những khảo luận của Cụ về Hà Nội xưa và nay – mỗi công trình là một khám phá, một bổ sung, một khẳng định đáng tin cậy. Có thể có người cho đó là những công trình “nhỏ”. Nhưng trong khoa học, văn hoá, dài dòng mà có khi nhạt nhẽo, không có gì; trái lại ngắn gọn, súc tích, kiệm lời, chắc thiệt… lại giá trị hơn hẳn.

Cho nên đây là một tập sách khảo cứu Hà Nội của một nhà văn hoá bậc thầy; của một tâm hồn yêu Hà Nội, yêu đất nước thiết tha, nồng cháy và chung thủy.

GS-TS Mai Quốc Liên
Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quốc học