HỎI-ĐÁP: “Đố lá”

HỎI:
Tôi có đọc bài “Đố lá”, “Đổ lá” và “Đỏ lá” của tác giả Trần Bảo Hưng trên báo Người Cao Tuổi số 8 (1325) ngày 14-1-2014. Trong bài đó, ông ấy đã chép câu 160 là: “Gặp tuần đổ lá thỏa lòng tìm hoa”. Chép như vậy có đúng không vì tôi thấy trong các bản Kiều quốc ngữ thường chép là “Gặp tuần đố lá thỏa lòng tìm hoa”.

Kính nhờ Ban biên tập tạp chí Hồn Việt vui lòng trả lời cho chúng tôi được biết chữ nào là đúng? Xin cám ơn.

CAO VĂN THANH
(Nam Định)

ĐÁP:
Chúng tôi đã xem lại một số bản Truyện Kiều bằng chữ Nôm và quốc ngữ thì thấy:

1. Các bản Nôm như Liễu Văn Đường (1866, 1871), Duy Minh Thị (1872), Bản Kinh (do Nguyễn Hữu Lập san cải, chép tay năm 1870) và một số bản quốc ngữ như các bản Trương Vĩnh Ký (1875), Bùi Kỷ - Trần Trọng Kim (1925), Hồ Đắc Hàm (1929), Nguyễn Văn Hoàn - Nguyễn Sĩ Lâm - Nguyễn Đức Vân (1965) và Đào Duy Anh (có sự tham gia hiệu đính của Thế Lữ - Xuân Diệu - Huy Cận - Chế Lan Viên - Nguyễn Công Hoan - Hoài Thanh - Tuấn Đô, in năm 1979) thì thấy câu 160 đã chép là: “Gặp tuần đố lá thỏa lòng tìm hoa”.

2. Các bản như Kiều Oánh Mậu (Nhâm Dần 1902), Quan Văn Đường (Bính Ngọ 1906) và Kim Túy tình từ do Phạm Kim Chi phiên âm in năm 1917 đã chép là: “Gặp tuần đỏ lá thỏa lòng tìm hoa”.

3. Bản Bùi Khánh Diễn (không ghi năm in) đã chép là: “Gặp tuần đua lá thỏa lòng tìm hoa”.

4. Bản Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu đã chép là “Gặp tuần đổi lá thỏa lòng tìm hoa” và có chú thích thêm rằng: “Đổi lá nghĩa là lúc các cây thay lá non mới. Có nhiều bản đề là đố lá, đua lá, là nói có cái hội như thế, song xét lên với chữ tuần không thông”.

Theo nhận xét của chúng tôi thì nhóm 1 đã chép câu 160 với chữ đố là đúng hơn cả và trong quyển Truyện Kiều của NXB Văn Học in năm 1965, nhân dịp kỷ niệm 200 năm năm sinh Nguyễn Du ở Hà Nội, do Nguyễn Văn Hoàn - Nguyễn Sĩ Lâm - Nguyễn Đức Vân biên khảo cũng đã có chú thích như sau:

“Đố lá: Hội đố lá còn gọi là diệp hý, một tục chơi xuân có từ đời nhà Đường. Vào khoảng tháng ba, trai gái đi du xuân, bẻ một cành cây rồi đố nhau xem số lá chẵn hay lẻ để đoán việc may rủi. Đây là dịp tốt để họ làm quen và tìm hiểu nhau”.

Vậy câu này nên theo các bản Nôm và quốc ngữ thuộc nhóm 1 đã nêu ở trên mà chép là “Gặp tuần đố lá thỏa lòng tìm hoa” thì thích hợp hơn.

NGUYỄN QUẢNG TUÂN