Hồn Tết nơi xứ người

“Lênh đênh làm khách phong trần mãi
Ngày hết quê xa vạn dặm trường…”

Từ nơi xa quê hương hàng vạn dặm, kể câu chuyện về góc Tết mà buồn tủi cho thân phận những đứa con lưu lạc xứ người, ngày càng xa dần gốc rễ dân tộc.

Sinh sống tại các nước phương Tây, người mình ít có dịp biết đến lễ Tết diễn ra giống như ở quê nhà. Tết ta lại thường rơi vào tháng hai Dương lịch nên cũng ít ai để ý. Tuy vậy, góc Tết Việt vẫn còn thể hiện đôi nét trong cộng đồng người mình, tại ngôi chùa, ở góc thờ tự trong gia đình.


Chùa Việt ở Mỹ. Ảnh: N.H.T.

Trong sinh hoạt cộng đồng người Việt xa xứ, phải nói ngôi chùa Phật là trung tâm sinh hoạt tâm linh lẫn văn hóa dân tộc sinh động nhất. Chùa là nơi có thể đặt tro cốt người quá cố và tiến hành cúng giỗ người thân, học tiếng Việt, sinh hoạt và biểu diễn văn nghệ dân tộc. Tết đến, ngôi chùa trở thành góc tâm linh để người Việt hướng về tổ tiên, đất nước. Dù bận rộn cách mấy, mọi người cũng thường nhắc nhau vào đêm giao thừa đến chùa hái lộc, thắp nén hương cúng Phật và cầu chúc điều tốt lành cho mọi người. Người Việt mình chưa xây dựng được nhiều chùa lớn, đa phần là chùa nhỏ nằm ngay trong phố thị nhưng cũng cung ứng đủ nhu cầu sinh hoạt truyền thống tâm linh Việt.

Ở nơi đất khách, khác với người Hoa, bàn thờ trong gia đình người Việt không được chú trọng. Nếu có lập một góc thờ tự thì thường cũng chỉ là vài cái giá gỗ hoặc mặt tủ thấp, dựng lên một số hình ảnh người quá cố với chân nhang, lọ hoa đơn giản. Nơi đặt thờ miễn sao tiện lợi, không kiêng kỵ phải nằm đúng ở vị trí trung tâm hoặc hướng mặt ra đường như thường thấy ở trong nước. Nhang khói nhất định là phải gia giảm nhiều (do dễ gây hỏa hoạn, ngột ngạt trong ngôi nhà máy điều hòa nhiệt độ chạy quanh năm suốt tháng) hoặc đành phải dùng nhang điện tượng trưng.

Góc Tết trong ngôi nhà gia đình vì vậy cũng tẻ nhạt, con cháu không còn thấy tha thiết với truyền thống cũ, nếu có cũng chỉ làm lấy lệ. Gia đình nào có người già hoặc nghỉ hưu thì còn chuẩn bị lễ Tết, thực hiện được một vài nghi lễ như đưa rước ông bà, bày ra vài món mua vội ở chợ Tàu hoặc chợ Việt để ăn Tết. Nếu thành viên gia đình gồm toàn người trẻ, sinh ra hoặc lớn lên ở Mỹ thì đừng mong có giỗ Tết, vì chẳng ai hiểu Tết cổ truyền có ý nghĩa gì!


Người Việt ở Washington với các tiết mục vui chơi giải trí ngày Tết.
Ảnh: Bùi Phùng.

Ở Bắc Mỹ, tôi chỉ nhìn thấy Tết rộn ràng đôi chút ở những nơi có nhiều người Việt sinh sống hoặc khu phố Tàu, trong cái không khí chộn rộn tại các khu chợ Á Đông, đầy người đi mua sắm chuẩn bị Tết.

Người mình sinh sống tập trung ở các khu Wesminster, San Jose bang California; Virginia tại thủ đô Washington DC; Houston ở bang Texas; Orlando ở bang Florida; Toronto; Montréal ở Canada. Tuy nhiên phải nói người Việt vẫn chưa hình thành nổi các trung tâm cộng đồng đúng nghĩa như người Hoa, người Nhật, người Hàn Quốc, người Ấn đã làm, cho nên lễ lạt cũng diễn ra một cách chắp vá, không ổn định, phải chạy đi thuê mướn chỗ tổ chức.

Trung tâm cộng đồng thường là nơi diễn ra các lễ lạt tưởng niệm cổ truyền của bà con xa xứ. Đặc biệt vào dịp Tết, người ta chộn rộn chuẩn bị “chợ Tết” từ cả tháng trước. Ban tổ chức thì chạy tìm chỗ thuê hội trường lớn hoặc khu đất dành cho sinh hoạt công cộng của thành phố (nhà có mái che lớn diễn được văn nghệ, bày bán hàng Tết, gian hàng vui chơi giải trí, triển lãm nghệ thuật, sân khiêu vũ). Các nhóm trẻ phụ trách phần văn nghệ, trưng bày sản phẩm, vui chơi, các bà các chị làm bánh mứt, thức ăn. Ở đây không ai chọn ngày lành hoặc kiêng cữ gì cho ngày mở chợ Tết, miễn sao thuận tiện rơi vào ngày nghỉ cuối tuần áp Tết là tốt, dễ quy tụ được nhiều người. Văn nghệ thì có ban nhạc, ca sĩ nổi tiếng thuê mướn từ xa đến hoặc chơi theo kiểu “cây nhà lá vườn”.


Bữa cơm đầu năm. Ảnh của gia đình tranhongminh (Úc).

Với chợ Tết, bà con mình ai cũng mong đợi, vì đây là dịp gặp gỡ hiếm hoi của người mình sau một năm dài đầu tắt mặt tối bươn chải làm ăn kiếm sống. Gặp nhau để thưởng thức món ăn đượm hương vị quê nhà, sắm hộp bánh mứt, tậu bức tranh màu sắc dân gian treo Tết, hòa trong tiếng nhạc Việt gợi nhớ tình quê hương...

Hiện nay, ở một số nơi, nhiều người tâm huyết họp nhau đề xuất việc xây dựng các trung tâm sinh hoạt văn hóa thuần Việt. Nếu thành hình được, góc Tết cộng đồng của bà con mình ở nước ngoài sẽ khởi sắc và hấp dẫn hơn nhiều.

Ngày hết Tết đến, ôn lại vài hình ảnh Tết nơi quê người mong giữ chút ấm áp hồn Việt kiều bào xa quê.