HV112 - Hành trình đi tìm phủ Dương Xuân - tiền thân của cung điện Đan Dương 30 năm, cuối cùng cũng gặp

Hơn một phần ba thế kỷ qua, tôi đã có công trình nghiên cứu “Phủ Dương Xuân thời các chúa Nguyễn - tiền thân của cung điện Đan Dương, sơn lăng của Hoàng đế Quang Trung trên gò Dương Xuân, ấp Bình An, thành phố Huế”. Ý tưởng và phương pháp nghiên cứu phối hợp nhiều ngành khoa học xã hội cho đề tài này tôi đã công bố lần đầu vào năm 1985 trong một hội thảo khoa học ở Huế, và nó đã giúp cho nhiều nhà nghiên cứu rút khỏi ý tưởng lăng Ba Vành là lăng mộ vua Quang Trung ở vùng núi phía sau nhà thờ Thiên An, thuộc xã Thủy Bằng, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên - Huế. Từ đó công trình được bổ sung thêm tài liệu, xác định được vị trí của vùng cung điện mà nhà Nguyễn cho là “mất tích” tại khu vực các chùa Thiền Lâm, Vạn Phước thuộc phường Trường An ngày nay. Kết quả ban đầu đó được học giả lão thành Hoàng Xuân Hãn ở Pháp hoan nghênh, được Viện Khoa học lịch sử (KHLS) Việt Nam tổ chức cho trình bày với các trí thức, các nhà nghiên cứu thủ đô ở Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, được Viện Sử học cho in thành sách trong khuôn khổ Tài liệu tham khảo với nhan đề Đi tìm lăng mộ vua Quang Trung vào năm 1992. Suốt thời gian 15 năm sau đó công trình được giới thiệu nhiều nơi trong nước và nước ngoài, nhiều báo viết, báo mạng rất quan tâm. Một học giả nước ngoài (Đại học UCLA, Mỹ) góp ý với tôi: “Lăng mộ vua Quang Trung trong cung điện Đan Dương giống như chiếc bu-gi trong một chiếc xe, mà chiếc xe thì ông đã tìm được rồi - phủ Dương Xuân tiền thân của cung điện Đan Dương đã bị chôn vùi ở ấp Bình An đó, sao ông không đặt cung điện Đan Dương làm chủ đề chính cho công trình nghiên cứu mà lại cứ đi tìm dấu tích lăng mộ vua Quang Trung làm gì cho nặng nề phức tạp? Tìm ra cung điện Đan Dương thì có thể tìm được dấu tích lăng Đan Dương ở đâu đó thôi”. Nghe có lý, tôi đổi cái đề cuốn sách, bổ sung thêm tài liệu nhấn mạnh đến cung điện Đan Dương và in thành sách Đi tìm dấu tích cung điện Đan Dương - sơn lăng của Hoàng đế Quang Trung. Cuốn sách với cái tên mới ra đời vào đầu năm 2007. Nội dung trình bày sự kiện năm 1786 Nguyễn Huệ từ Quy Nhơn ra đánh chiếm Phú Xuân. Ông sử dụng phủ Dương Xuân trên gò Dương Xuân làm dinh riêng của ông. Năm 1788, Nguyễn Huệ lên ngôi lấy niên hiệu là Quang Trung, vua cho nâng cấp phủ Dương Xuân thành cung điện Đan Dương. Năm 1792 vua Quang Trung qua đời, để giữ bí mật, triều Quang Toản táng vua cha ngay trong cung điện Đan Dương. Từ đó cung điện Đan Dương trở thành lăng Đan Dương. Cuối năm 1801, Nguyễn Ánh trở lại Phú Xuân, vua Quang Toản bỏ chạy ra miền Bắc. Lăng Đan Dương của vua Quang Trung (tức phủ Dương Xuân cũ) bị Nguyễn Ánh quật phá chôn sâu xuống đất. Sử sách nhà Nguyễn viết: Từ sau khi Nguyễn Huệ chiếm Phú Xuân, phủ Dương Xuân “mất tích”; nhà Nguyễn cấm dân chúng không được lui tới sinh sống ở vùng đất đã bị trừng phạt. Công trình nghiên cứu của tôi chứng minh phủ Dương Xuân tiền thân của phủ Dương Xuân thời các chúa Nguyễn từng tọa lạc trên ấp Bình An, khu vực chùa Vạn Phước - Thiền Lâm ngày nay.