Kdal um món ăn hấp dẫn của người Cơtu

LÊ QUỐC KỲ

Hàng năm, khi những cơn mưa cuối mùa và những trận lụt đã dứt, thì hàng chục đồng bào Cơtu ở quê tôi – thôn Phú Túc xã Hoà Phú, Hoà Vang (TP Đà Nẵng) đi theo các triền nà bên suối Lỗ Đông để đào tìm con Kdal. Kdal là một ấu trùng có thân bằng ngón tay út, màu trắng ngà, hoặc trắng xanh, đầu và răng bằng kitin cứng, có hai cái răng nằm ngang, sống ở các bãi bồi ven sông hoặc tại các vùng đất pha cát và nhiều lá mục…

Đào được Kdal, nếu không biết xử lý ngay thì mất ngon. Khi đào được nó, phải nhanh chóng dùng tay phải nắm đầu, tay trái dùng móng tay xé khúc cuối da đuôi ra và dùng tay phải rảy mạnh, phần ruột đen sẽ văng ra ngoài, phần còn lại trong lớp vỏ mềm là chất dịch như sữa đặc, tương tự chất dịch trong con nhộng. Kết thúc buổi đào, mang Kdal xuống suối rửa sạch.


Chế biến Kdal.

Hằng năm khi đến vụ Đông Xuân, bà con nông dân, cày đất nà tỉa đậu, chúng tôi mang giỏ đi theo sau đường cày để nhặt Kdal, vừa bảo vệ hoa màu sau này, vừa có tí mồi đặc biệt để bồi dưỡng và nhâm nhi vào buổi chiều với các nhà nông… Chế biến món Kdal um, không cần dầu ăn, người ta bắc soong lên bếp cho nóng, cho nó vào khuấy đều, mỡ từ Kdal tươm ra, đủ để nấu chín… Không gì hấp dẫn hơn vào ngày đông rét mướt, hương thơm Kdal um lan toả bên bếp lửa hồng ấm áp của đồng bào, trong làng già – trẻ, trai – gái xúm xít, quây quần thưởng thức…


Thiên niên kiện.

Kdal um ăn với đọt cây Thiên niên kiện là món ăn truyền thống, hấp dẫn của đồng bào Cơtu. Kdal chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn trong năm vào sau mùa lụt, nên rất hiếm và ít người có dịp thưởng thức. Hiện nay, một số người Kinh đã biết thưởng thức món ăn dân dã và ngon miệng này. Kdal là món ăn truyền thống nên dường như gia đình đồng bào Cơtu nào cũng trồng trong vườn vài bụi Thiên niên kiện vừa để làm cảnh, vừa để um, xào… Kdal, để thưởng thức hương vị thơm ngon của món ăn đậm đà này mỗi khi kết thúc những cơn mưa cuối mùa và những trận lụt trong năm.