Làm sao khôi phục điều chưa từng có?

Việc phát ấn ở đền Trần với rất nhiều hệ lụy tiêu cực đã làm tốn khá nhiều giấy mực của báo giới, cũng như làm đau đầu các nhà quản lý, bởi nó đã quá tầm có thể kiểm soát.

Chính vì vậy, Bộ VHTTDL đã giao cho Viện Văn hóa nghệ thuật VN xây dựng phương án tổ chức dựa trên sự nghiên cứu một cách khoa học về lễ hội này. Sau gần nửa năm nghiên cứu, lấy ý kiến của nhiều giới, nhiều ngành, đề án “Xây dựng mô hình tổ chức lễ hội đền Trần Nam Định năm 2012” vừa được Viện Văn hóa nghệ thuật VN trình bày với Bộ VHTTDL.

Theo đề án thì có hai hướng để giải quyết sự lộn xộn, quá tải, gây bức xúc trong dư luận, đó là: Không tổ chức phát ấn trong lễ hội đền Trần Nam Định hoặc phát ấn vào ngày hôm sau (tức không tổ chức phát ấn vào đêm 14 tháng giêng như phong tục) và kéo dài vào các ngày tiếp theo trên cơ sở hoàn chỉnh các phương án tổ chức. Được biết phương án nào cũng đưa ra ưu điểm và nhược điểm… ngang nhau. Và chắc rằng cơ quan quản lý sẽ phải đau đầu chọn phương án cho phù hợp.

Việc khôi phục hội khai ấn trong Lễ hội đền Trần, trước hết phải xem nó có phải là truyền thống từ xưa tới nay hay không? Nhiều nhà khoa học đã khẳng định việc phát ấn ở đền Trần nguyên thủy chỉ là hình thức mở đầu ngày làm việc năm mới của vua, quan… Nhưng gần đây, việc khai ấn được giải thích là hình thức thưởng công, ban phát chức tước, bổng lộc của vua quan nhà Trần sau chiến thắng quân Mông - Nguyên. Trong đề án này cũng nói rõ: “Năm 2003, khi thực hiện việc phân cấp quản lý di tích lịch sử theo thông tư hướng dẫn của Luật Di sản văn hóa, tỉnh đã phân cấp quản lý di tích này cho TP.Nam Định, từ đây bắt đầu việc phát ấn rộng rãi trong công chúng mỗi khi tổ chức lễ hội”. Như vậy, có thể hiểu là việc phát ấn rộng rãi cũng chỉ mới xuất hiện hơn chục năm gần đây.

TS Nguyễn Quang Ngọc - Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển - đã từng cảnh báo về việc khôi phục các lễ hội truyền thống: “Nếu hiểu truyền thống: “Truyền” là những cái xê dịch liên tục từ đời này sang đời khác, từ quá khứ cho đến hiện nay; “thống” là những rường mối lớn, những mối nối tiếp nhau không dứt, là tất cả những gì xảy ra trong quá khứ, tạo thành dòng chảy liên tục, tác động và hiện hữu trong cuộc sống ngày hôm nay. Thế thì hãy coi chừng, truyền thống nó có những cái tốt, những cái chuẩn mực cho đến ngày hôm nay, nhưng nó cũng có khối cái bảo thủ, lạc hậu, phản tiến bộ”.

Do vậy, cho dù các nhà khoa học khẳng định được việc tổ chức phát ấn cho người dân đã từng tồn tại trong lịch sử, thì cũng cần phải cân nhắc xem có nên khôi phục hay không? Nhất là trong bối cảnh không tìm được một phương án tổ chức nào vừa đảm bảo tính khách quan của lịch sử, vừa đảm bảo an ninh trật tự và nhu cầu tâm linh của nhân dân? Còn trong trường hợp, lễ khai ấn không phải là truyền thống từ xa xưa, thì việc khôi phục là không cần thiết. Hơn nữa, làm sao có thể khôi phục điều chưa từng có?

Theo Lao Động