Nguyễn Du và cô hồn Mỹ trên đất Việt

(Nhân lễ chiêu hồn tháng Bảy)

Cứ cách vài năm, bác sĩ tâm thần Mỹ Edward Tick lại dẫn một đoàn hơn chục cựu binh sĩ Mỹ đã chiến đấu ở Việt Nam sang nước ta vài tháng để chữa bệnh tâm thần. Họ mất thăng bằng tâm lý, bị day dứt bởi đã tham gia gây tội ác với dân thường. Cách chữa bệnh là để họ tham gia sinh hoạt với nhân dân ta, để họ thấy đất nước này đã hồi sinh, nhân dân ta tha thứ cho họ vì họ cũng là nạn nhân cuộc chiến. Bác sĩ Tick thường mời tôi thuyết trình cho họ về văn hóa Việt Nam. Tôi nghĩ đến một vấn đề khiến người Mỹ băn khoăn day dứt là binh sĩ Mỹ mất tích ở Việt Nam. Bà bạn Mỹ Christine White, giáo sư Đại học Hawaii, rất xúc động khi được đọc bài Văn chiêu hồn của Nguyễn Du (dịch sang tiếng Anh). Bà bảo: “Tôi mong là thi phẩm viết cách đây 200 năm ấy có thể giúp người Mỹ hiểu chủ nghĩa nhân văn Việt Nam và vấn đề người Mỹ mất tích trong chiến tranh”.

Sau đây xin trích dịch bài viết của bà về cựu binh sĩ Mỹ ở Việt Nam.

Sau chiến tranh thế giới II, cuốn tiểu thuyết Nhật nổi tiếng Đàn hắc Miến Điện được quay thành phim. Chuyện kể về một người lính Nhật trá hình làm một nhà sư Miến Điện, ở lại bên đó sau khi chiến tranh kết thúc để chôn lính Nhật chết trận và khói hương cho họ. Có lẽ cũng nên làm một điều như vậy với lính Mỹ tử trận ở Việt Nam.

pic

Bác sĩ Edward Tick

Đối với những cựu binh Mỹ, chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam chưa kết thúc, về mặt bệnh lý tâm thần cũng như về tâm lý. Những ký ức chiến tranh ám ảnh đến mức họ không tài nào sống bình an trong hiện tại. Việc tìm kiếm hài cốt Mỹ hiện nay là cố gắng giải quyết vấn đề tâm linh bằng những phương tiện vật chất. Tôi không tin là còn tù binh và lính Mỹ mất tích sống ở Việt Nam, nhưng tôi tin là có rất nhiều linh hồn Mỹ đau khổ. Tôi chưa hề tin là có ma mãi cho đến khi tôi quen một số cựu binh Mỹ. Họ bị ám ảnh bởi chiến tranh. Có người từ nhiều năm nay không một đêm yên ngủ vì những giấc mơ khủng khiếp. Trong một phim tài liệu Anh về Mỹ Lai, người ta phỏng vấn một cựu binh Mỹ từng bắn vào phụ nữ và trẻ em. Cuộc phỏng vấn diễn ra trong phòng có ảnh con trai nhỏ của anh. Một hôm, kính khung ảnh tự nhiên nứt ra. Sau đó, đứa trẻ bị chết vì một tai nạn. Anh ta định tự sát nhưng không chết. Anh ta rút ra kết luận là buộc phải sống trong khổ đau để nhớ đến Mỹ Lai. Những cựu chiến binh Mỹ không thể tự tha thứ về những điều đã làm ở Việt Nam.

Một người, có tên trên bức tường tưởng niệm chiến tranh Việt Nam, là người tự sát đầu tiên, anh ta bị ám ảnh vì giết một em bé Việt, đứa nhỏ ấy có cái gì ở trong giỏ, người Mỹ bắn chú bé vì sợ trong đó có quả lựu đạn. Té ra chỉ là một con búp bê!

Tôi nhớ lại cuộc nói chuyện với một người bạn cựu binh Mỹ. Khi biết tôi ở Việt Nam mới về, điều đầu tiên anh hỏi tôi là: Họ có căm thù người Mỹ không? Anh ta ngạc nhiên khi tôi đáp là: Không! Anh ta cũng như nhiều cựu binh Mỹ, tin là vẫn còn tù binh Mỹ sống ở Việt Nam. Anh ta oán giận chính phủ Mỹ vì bỏ mặc số phận tù binh Mỹ ở Việt Nam. Oán giận như con rắn tự cắn đuôi của mình. Đã đến lúc những nhà lãnh đạo chính trị, đạo lý và tinh thần ở Mỹ chấm dứt cái vòng luẩn quẩn căm thù khiến cho mỗi ngày là một địa ngục trên đời với anh ta và các bạn cựu binh của anh. Là một dân tộc, chúng ta không thể tha thứ cho chúng ta về những điều đã làm đối với người Việt Nam.

Nhiều người Mỹ đã sống một thời gian ở Việt Nam tin vào ma quỷ vì chịu ảnh hưởng tín ngưỡng Việt Nam. Trong cuốn tiểu thuyết Lính tráng, người kể chuyện phàn nàn là tất cả các “ma Mỹ” đều phải xa quê hương. Tôi nghĩ nếu còn nhiều ma Mỹ ở Việt Nam thì từ mấy chục năm nay, họ chỉ được ăn toàn cháo hoa đặt trong sân chùa vào rằm tháng bảy, ngày xá tội vong nhân!

Cái gì có thể làm dịu những cô hồn đói khát và đau khổ đó? Có thể biện pháp của phong trào Mahikari, nhằm chữa tâm hồn và giải oan là phù hợp. Họ thắp ánh sáng thiêng liêng ở Trân Châu Cảng để làm dịu nỗi khổ của binh sĩ Mỹ chết khi Nhật tấn công năm 1941.

Ý kiến của vị giáo sư Mỹ về tổ chức buổi lễ giải oan đó sẽ là âm hưởng đáp lại lời văn chiêu hồn của một nhà thơ Việt: Nguyễn Du.

Gió mưa sấm sét đùng đùng

Phơi thây trăm họ nên công một người

Khi thất thế tên rơi, đạn lạc

Bãi sa trường thịt nát máu rơi

Mênh mông góc bể chân trời

Nắm xương vô chủ biết rơi lối nào?

(Văn tế thập loại chúng sinh)

Vượt khoảng cách một đại dương và mấy trăm năm, Đông Tây đã gặp nhau trong cõi tâm linh…