TẠI SAO LẠI TỪ BỎ VĂN HOÁ NGA?

Đoàn Tuấn

LGT. Chiến dịch quân sự đặc biệt mà nước Nga đang tiến hành ở Ucraina đã làm cho thế giới bộc lộ nhiều vấn đề không những trong lĩnh vực chính trị, quân sự và kinh tế mà còn tác động đến văn hoá . Các phương tiện truyền thông liên tục đưa tin về những đòn trừng phạt về văn hoá của phương Tây nói chung và của Ucraina nói riêng đối với văn hoá Nga. Có một thực tế là ít ai nghĩ đến những hậu quả của cách làm này. Bài tổng hợp dưới đây chỉ đơn thuần là góc nhìn trong lĩnh vực văn hoá.

1. Ở PHƯƠNG TÂY.

Trên báo ‘’ Văn hoá ‘’ Nga số ra ngày 31/3/2022, nhà báo Nga Elena Serdechnova đã liệt kê những hành động của các nước phương Tây chối bỏ ‘’ văn hoá Nga’’ một cách khá đầy đủ. Bà viết rằng , thế kỷ XX đã làm cho bức tranh về phương Tây hạnh phúc càng trở nên hấp dẫn hơn - thế giới phương Tây đã tự khẳng định mình là hiện thân của lý tưởng về một cuộc sống hòa bình, giàu có và đầy lòng khoan dung, tôn trọng lẫn nhau. Tuy nhiên, sự khoan dung đối với sự khác biệt ở phương Tây không lạnh lùng như nhiều người vẫn nghĩ. Trong khi xung đột quân sự giữa Nga và Ucraina đang diễn ra , phương Tây đã quyết định hủy bỏ văn hóa Nga. Dàn nhạc giao hưởng Munich và Vienna Philharmonic đã chấm dứt hợp đồng với nhạc trưởng người Nga Valery Gergiev. Các buổi hòa nhạc của nghệ sĩ dương cầm Denis Matsuev đã bị hủy bỏ tại Carnegie Hall ở New York, và các buổi hòa nhạc của nghệ sĩ piano trẻ người Nga Alexander Malofeev tại Dàn nhạc Giao hưởng Montreal…Danh sách đàn áp các nhân vật văn hóa Nga còn dài, họ bị trừng phạt vì từ chối lên án các hành động của Nga đối với Ukraine, hoặc đơn giản là tỏ ra quá thân Nga.

Các nghệ sĩ nước ngoài làm việc tại Nga cũng gặp nhiều khó khăn. Rimas Tuminas bị bãi nhiệm chức vụ giám đốc nghệ thuật của Nhà hát Maly ở Vilnius vì đã trở thành giám đốc nghệ thuật của Nhà hát Vakhtangov. Lễ hội Séc "Febiofest" đã quyết định tước giải thưởng mà trước đó, Lễ hội này đã trao cho vị giám đốc Nhà hát của Quân đội Nga , đạo diễn Emir Kusturica. Người ta cũng không tính đến việc chính đạo diễn này đã hai lần đoạt giải ‘’ Cành Cọ vàng’’ tại Liên hoan phim quốc tế Cannes.Tất cả chỉ vì vị đạo diễn này có thái độ thân Nga.

Văn hóa hủy bỏ đã không chỉ chạm đến các nhạc sĩ, ca sĩ và đạo diễn hiện đại.Phương Tây mở cuộc chiến chống lại các tác phẩm kinh điển của âm nhạc và văn học Nga. Do đó, dàn nhạc Cardiff Philharmonic Orchestra đã hủy bỏ một chương trình dành riêng cho Tchaikovsky là "không phù hợp vào thời điểm này." Âm nhạc của Pyotr Tchaikovsky và Dmitry Shostakovich sẽ không được trình diễn trong các nhà hát nhạc kịch của Ba Lan, và các buổi biểu diễn dựa trên vở kịch của Anton Chekhov sẽ bị bỏ rơi tại các nhà hát của nước này. Và tiến sĩ của Đại học Quốc gia Bicocca của Ý ở Milan đã hủy bỏ hoàn toàn các bài giảng về tác phẩm của Fyodor Dostoevsky.Chỉ huy chính của Dàn nhạc Hòa nhạc Grand Academic. Yu.V. Silantiev, nhà soạn nhạc Alexander Klevitsky lấy làm tiếc rằng những gì đang xảy ra là rất đáng buồn, bởi vì văn hóa là cầu nối mà các chính trị gia đã phá hủy cầu nối kinh tế và hiệp ước quân sự có thể gặp nhau sớm hay muộn.

(Hồ thiên Nga của Tchaikovsky)

Nhà soạn nhạc nói: “Điều này đã được thực hiện bởi phương Tây trong mối quan hệ với Nga một cách thô lỗ và thô tục. - Những hành động không thân thiện đối với văn hóa Nga là một sự ngu ngốc lớn. Văn hóa của chúng ta không thể bị loại trừ, bị tẩy xóa bằng cục tẩy. Cả thế giới đều biết đến những thành tựu của chúng tôi trong nghệ thuật âm nhạc và khiêu vũ.Văn hóa thế giới không thể được hình dung nếu không có chúng. Các trường học của chúng tôi - đàn dây, đàn piano rải rác khắp nơi trên thế giới, điều tương tự cũng áp dụng cho các môn thể thao. Những gì đang xảy ra chỉ là hành động của những chính trị gia vô lương tâm, những người thậm chí không hiểu được hậu quả mà quyết định này sẽ kéo theo. Nhưng trong mọi trường hợp, họ sẽ không thể hủy bỏ văn hóa Nga.Alexander Klevitsky chắc chắn rằng không thể không kể đến một đất nước tài năng khổng lồ như Nga trong nền văn hóa thế giới. Nếu con lắc đã dao động theo một hướng, chắc chắn nó sẽ bắt đầu chuyển động theo hướng khác. Kết quả là, sẽ có một sự quan tâm rất lớn đến văn hóa Nga, đặc biệt là âm nhạc Nga.

Nhà văn Đức Sadulaev tin rằng những gì đang xảy ra không chỉ là văn hóa hủy bỏ, mà trên thực tế, chiến tranh đã được chuyển sang bình diện văn hóa, cũng giống như “các biện pháp trừng phạt” là một cuộc chiến chuyển sang nền kinh tế. Ông nói :’’Tôi e rằng dân số các nước phương Tây đang chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh thực sự, nóng bỏng và quy mô lớn với Nga. Và trước đó, theo quy tắc tuyên truyền của đối phương, cần phải khử nhân tính càng nhiều càng tốt, tước bỏ dấu hiệu văn hóa và văn minh của anh ta, vẽ anh ta như những kẻ man rợ và khốn nạn, trên thực tế, như động vật. Thật khó để coi những người thừa kế của Chekhov và Tolstoy là động vật, - người đối thoại chia sẻ ý kiến của mình ‘’.

Nhà văn, nhà viết kịch, nhà biên kịch Nga Olga Pogodina-Kuzmina cũng có quan điểm tương tự. Bà nói :’ Tôi nghĩ rằng văn hóa hủy bỏ một cái gì đó là một công cụ tuyên truyền để kiểm soát khối lượng lớn người dân, không chỉ được chuẩn bị cho Nga, nó được chuẩn bị nói chung cho sự tái cấu trúc của xã hội phương Tây. Chúng tôi đã quan sát quá trình này ở phương Tây trong một thời gian dài. Nga không phải là nạn nhân của câu chuyện này như một kẻ hiếu chiến.Và trong cuộc chiến này, chúng ta đang bị tấn công bởi mọi vũ khí - đây là tuyên truyền, và các mô hình khác nhau về thay đổi lĩnh vực văn hóa, và sự ra đời của một cấu trúc xã hội mới. Nhà văn Đức Sadulaev nhận thấy, người Đức lo ngại rằng những gì đang xảy ra sẽ không chỉ ảnh hưởng đến Nga. Toàn bộ không gian văn hóa thế giới, sự thống nhất và liên kết của nó sẽ bị phá hủy.Hậu quả đối với nhân loại có thể là thảm khốc nhất.Sự chậm lại của tiến độ, sự lạc chỗ và một lần nữa có khả năng xảy ra một cuộc chiến tranh lớn.

Song mọi sự trừng phạt đều có tính hai mặt. Từ nhiều năm qua, một số nhà văn hoá Nga mang tư tưởng sùng bái phương Tây, coi nhẹ các giá trị văn hoá Nga , nay được dịp ‘’ nhìn lại mình . Nhà văn Olga Pogodina-Kuzmina chỉ rõ :’ ‘ Tôi hy vọng rằng làn sóng các hệ tư tưởng văn hóa và mô hình văn hóa tấn công vào nước ta, vốn hóa ra chỉ mang tính chất săn mồi như chính sách thuộc địa của các nước NATO, sẽ dừng lại. Trong một thời gian dài, các nhà văn hóa học và phê bình nghệ thuật của chúng ta đã nói với chúng ta rằng chúng ta phải bắt kịp phương Tây, rằng văn hóa của chúng ta lạc hậu, "Xô Viết", và văn hóa phương Tây là tiên tiến, tiến bộ. Ở phương Tây, tư tưởng và thẩm mỹ đã đi xa, nhưng chúng ta đã tụt hậu so với thời Liên Xô và bây giờ chúng ta phải nhanh chóng, ngay lập tức bắt đầu sao chép, hay đúng hơn là sao chép các mô hình tiên tiến của họ. Nhưng văn hóa không phải là điện thoại thông minh nó không phải là một máy giặt.Không có cái gì gọi là tiến bộ trong đó. Văn hóa là một lĩnh vực trong đó mọi thứ tồn tại đồng thời và cái này liên quan với cái kia - cả văn hóa cổ xưa, văn hóa dân gian, cải tiến kỹ thuật và bản chất không thay đổi của con người. Chúng ta cần phải dừng cuộc đua này lại. Chúng ta có một nền văn hóa khổng lồ, phong phú, tuyệt vời. Chúng ta chỉ cần vứt bỏ tất cả sự hoành tráng ngu ngốc này trước phương Tây, thứ mà chúng ta đã cầu nguyện trong nhiều thế kỷ, và cuối cùng hiểu rằng chúng ta là một cường quốc tiên tiến trong lĩnh vực nghệ thuật và sáng tạo.’’

2. Ở UCRAINA

Trên tờ ‘’ Quan điểm’’ số ra ngày 20/6/2022, nhà bình luân Nikolay Storozhenko đã viết bài ‘’ Ucraina tự tay cắt bỏ từng mảnh từ chính mình ‘’. Ông viết : ‘’ Tuần qua đã được đánh dấu ở Ukraine bởi một loạt các hành động và tuyên bố nhằm phá hủy ngôn ngữ Nga và văn hóa Nga. Những sự kiện này khiến ngay cả người đứng đầu thành phố Odessa cũng sợ hãi: “Tôi lo lắng về sự gia tăng lòng căm thù đối với mọi thứ tiếng Nga ” . Việc “phi hạt nhân hóa mọi thứ của Nga” đang diễn ra ở Ukraine đang bước vào một giai đoạn mới. Ngoài ra, các tác phẩm kinh điển đã được cắt xén , nhóm công tác của Bộ Giáo dục Ukraina để cập nhật giáo trình văn học nước ngoài của trường. Các tác phẩm văn học Nga bị xóa khỏi chương trình học. Đầu tiên, Gogol bị loại . Họ nói, đây là nhà văn Ukraine Song chúng tôi sẽ dạy về nhà văn này trong khóa học văn học Ukraine. Nhưng thực ra, các tác phẩm như Quan thanh tra, Chiếc áo khoác và Những linh hồn chết đã bị loại vì ‘’ bối cảnh lịch sử khó khăn đối với học sinh hiện đại.’’ Thay vào đó, các quan chức Bộ Giáo dục khuyên sinh viên là bạn nên dành hàng giờ để nghiên cứu Balzac, Shaw và Ibsen !

Với nhan đề : "Điều gì sẽ xảy ra với Ukraina nếu không có Pushkin và Tolstoy ?’’ nhà bình luận viết tiếp : Việc loại bỏ hoàn toàn tiếng Nga trên đường phố của các thành phố, và trên hết là Kyiv đang dược các nhà chức trách Ucraina tiến hành một cách mạnh mẽ. Các tượng đài, tên đường, Mái Vòm tình hữu nghị của các nhân dân đã bị phá bỏ.Điều nghịch lý là Ukraina đang hủy hoại ký ức về chính những người Ukraine, những người đã xây dựng và bảo vệ đất nước này.Và việc loại bỏ này sẽ gây ra những hậu quả lớn. Nhớ lại cuối năm 2013, sau vụ phá hủy tượng đài Lenin trên Quảng trường Bessarabskaya ở Kyiv . Nhưng đó chỉ là sự khởi đầu mang tính biểu tượng: đến nay, danh sách đổi tên, hay đúng hơn là việc xóa sổ hàng loạt di tích lịch sử chung, đã tăng lên gần 500 điểm và đang được bổ sung tích cực .

Nhiều nhà văn, nhà thơ, nghệ sỹ tên tuổi của Ucraina rất nổi tiếng dưới chế độ Xô viết, được đặt tên cho các đường phố, hiện nay cũng bị gạt bỏ. Họ bị nhà chức trách đương quyền gọi là ‘’ những người Ucraina sai trái’’.Chẳng hạn, nghệ sỹ Ambrose Buchma.Ông là diễn viên và đạo diễn. Tên đường phố mang tên ông bị xoá bỏ chỉ vì ông ‘’ có tội ‘’: đoạt hai giải thưởng Stalin . Tên tuổi các nhà văn như Pushkin, Lermontov, Dostoevsky và Tolstoy đều bị loại bỏ . Và Bulgakov, Paustovsky và Kuprin…cũng đều chung số phận. Trong thàng Bảy vừa qua, khoảng hơn 100 tấn tác phẩm của các nhà văn Nga và Xô viết kinh điển đã bị các thư viện của Ucraina loại bỏ, nghiền thành bột giấy. Ngày nay, Kyiv đang cố gắng biện minh cho cuộc thanh trừng này bằng một chiến dịch quân sự của Nga.Vì vậy sẽ không còn gì của Nga ở đây.Có một cái gì đó để được nói cho điều này. Như nhà văn Yury Makarov đã nhắc nhở người Ukraina vào năm 2013 : “Việc xóa bỏ nền văn hóa Nga mà không đoạn tuyệt với văn hóa Nga là điều không thể . Chiến dịch quân sự chỉ là một cái cớ thuận tiện để bắt đầu thực hiện những bước đã được nghĩ ra từ lâu.’’

Nội dung sách giáo khoa lịch sử cũng bị thay đổi trong các trường học của Ukraina. Các chương trình giáo dục được đưa ra theo định hướng chống Nga rõ ràng .Những đổi mới đã chạm vào lịch sử của Ukraina trong thế kỷ XX và XXI. Giờ đây, học sinh sẽ được giới thiệu với Liên Xô như một "chính phủ kiểu đế quốc" đã "chiếm đoạt chủ quyền" của Ukraina và theo đuổi "chính sách Nga hóa". Các sách hướng dẫn cũng giới thiệu các khái niệm về "thế giới Nga", "chủ nghĩa dị giáo" và ‘’ chủ nghĩa cộng sản ‘’. Các nhà chức trách Ukraina cũng thay đổi các chương trình văn học. Giáo viên bị cấm nói về tác phẩm của các nhà văn Nga và Belarus.

Các tượng đài văn hoá cũng đang bị thanh trừng . Một đài tưởng niệm nhà thơ Nga vĩ đại Alexander Sergeevich Pushkin đã bị tháo dỡ ở nhiều thành phố của Ucraina. Tượng đài anh hùng Zoya Kosmodemyanskaya, Nguyên soái Georgy Zhukov, nhà văn Maxim Gorky và các nhân vật nổi tiếng khác cũng bị phá dỡ. Trên báo ‘’ Văn học ‘’ Nga, một độc giả đã viết : ‘’Ukraine đang cố gắng hủy bỏ "mọi thứ của Nga", nhưng trên thực tế, nó đang tự hủy bỏ chính mình. Điều này có thể hiểu được. Nhìn chung, những con hoang dã không cần văn học. Không phải tiếng Nga, cũng không phải bất kỳ thứ gì khác. Họ không muốn đọc không chỉ những dòng của Alexander . Pushkin, tất nhiên, khiến họ vô cùng khó chịu .Vì vậy, một hành động phá hoại khác của người Ukraine không làm chúng tôi ngạc nhiên chút nào.’’