Từ Bảng tương tác cho mầm non, bàn thêm về nâng chất lượng giáo dục

Hiện nay Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh và một số tỉnh thành khác đã có chủ trương mua sắm bảng tương tác cho các lớp mầm non. Quả là các cháu mầm non của Việt Nam ta được liệt vào loại học sinh “sang” bậc nhất thế giới! Nhưng việc này đang tạo dư luận xôn xao trên các trang báo.

Trong bài này chúng tôi sẽ xem xét tương đối toàn diện: Bảng tương tác nói riêng và các công cụ điện tử khác có phải là điều kiện cần thiết nhất để nâng cao chất lượng dạy và học tại Việt Nam ta hiện nay hay không?

Trước hết phải thừa nhận tính hữu ích của bảng tương tác (interactive whiteboard, smart board) và các công cụ điện tử khác như máy vi tính PC, laptop, máy chiếu (projector), máy ảnh tư liệu (document camera) trong việc giảng dạy vì có thể giúp trình bày sinh động vừa hình ảnh, âm thanh, các quá trình biến đổi trạng thái trong sinh học, vật lý, hóa học, các mô phỏng (simulation) về các diễn biến của các quá trình khoa học, kinh tế, xã hội… mà với bảng đen và phấn trắng người thầy không thể trình bày được. Nhưng những công cụ đó hữu ích trong tình huống nào chứ không phải luôn luôn hữu ích trong lớp học như lời quảng cáo của các nhà sản xuất. Vậy trước hết hãy xem tại Mỹ rồi sau xem tại Việt Nam ta, việc sử dụng bảng tương tác như thế nào.

1. Tại Mỹ:
Mỹ là nơi sáng chế và sản xuất ra các loại bảng tương tác, máy vi tính, máy chiếu, máy ảnh tư liệu… và các nhà sản xuất một mặt quảng cáo rất có nghề, đồng thời luôn luôn tạo điều kiện thuận tiện cho việc trang bị trong trường học, và Mỹ là nơi có thể tìm nguồn tiền đủ để trang bị các loại phương tiện ấy trong các lớp học. Nhưng, các nhà giáo dục, các nhà sư phạm vẫn cho rằng các phương tiện ấy chỉ là công cụ hỗ trợ cho việc giảng dạy của người thầy trong việc giúp trình bày tư liệu, hình ảnh, âm thanh, các diễn biến qua thời gian của các quá trình phát triển, hủy diệt… chứ không thể thay thế được sự giảng dạy, đặc biệt sự tương tác giữa thầy và trò nói riêng, giữa con người với con người nói chung. Vì vậy đã có khá nhiều bài viết về cái lợi và bất lợi của việc dùng các công cụ hiện đại trong việc giảng dạy(1). Một bài nghiên cứu rất có giá trị dành cho cán bộ giảng dạy sinh viên cao học (GSI: gradute student instructor) của Đại học Berkeley (California, Mỹ)(2) nêu lên ưu điểm của mọi phương tiện giảng dạy từ bảng-phấn đến các công cụ điện tử và phần mềm hiện đại, và nhấn mạnh với các môn như Lịch sử, Văn học, Triết học..., tức là những môn cần nhiều “ngôn từ” và đối thoại tương tác ý kiến giữa thầy và trò thì việc lạm dụng những cách chiếu quá nhiều “câu chữ” lên bảng sẽ khiến việc giảng dạy kém hiệu quả và dễ gây nhàm chán cho thầy lẫn trò.

- Trong trường tiểu học công lập: Những trường ở quận tương đối nghèo hay nghèo thì chỉ trang bị bảng trắng (white board) với bút viết bảng trắng (white board pen) hay bảng xanh với phấn không bụi. Trường ở quận tương đối giàu trở lên được trang bị bảng tương tác, máy chiếu, máy vi tính, máy ảnh tư liệu, laptop. Nhưng không phải cô giáo cứ dùng những phương tiện hiện đại ấy suốt cả thời gian trong lớp để giảng dạy. Các cô dành khá nhiều thời gian để nói, và hướng dẫn học sinh để biết rõ từng học sinh trong ngày học có những trạng thái nào, về nhà tối nay có cần cha mẹ giúp đỡ gì không… Biết từng học sinh để cô giáo đánh dấu, ghi lời vào tờ nhận xét, xếp vào bìa hồ sơ (folder) cho từng học sinh để chúng đem về cho cha mẹ xem.

- Ở trường trung học, mỗi thầy cô giáo đều có phòng riêng để dạy môn của mình, và học sinh di chuyển tới phòng thầy cô mà học, chứ không phải thầy cô di chuyển tới từng lớp như ở Việt Nam ta. Cho nên việc trang bị công cụ hỗ trợ giảng dạy cố định trong phòng thầy cô cho phù hợp với môn dạy thì thuận lợi. Tuy vậy, không phải tất cả thầy cô đều dùng màn hình tương tác để giảng dạy đâu. Chỉ một vài môn thầy cô dùng, còn các môn khác như Sử, Địa, Sinh, Văn... thì hầu hết các thầy cô dùng máy ảnh tư liệu, máy chiếu, laptop với phần mềm PowerPoint chiếu lên bảng trắng (white board, không tương tác).

- Còn ở đại học, nhiều giảng viên vẫn dùng bảng xanh với phấn không bụi, hay bảng trắng với bút đầu mềm, một số dùng máy ảnh tư liệu với máy chiếu, laptop với PowerPoint…. Các giảng viên dùng rất nhiều thời giờ cho việc soạn nội dung để hướng sinh viên tới việc học hiểu sâu sắc và nghiên cứu, chứ không phải mất thời giờ cho việc soạn hình thức trình bày qua các phương tiện như PowerPoint…

2. Trở về hiện thực của Việt Nam: