Tiểu luận và phê bình văn học (tiếp): Thơ Hữu Thỉnh

Thơ Hữu Thỉnh có một không khí huyền nhiệm, mong manh, tinh tế và nhân ái. Người thi sĩ vốn xuất thân từ nông thôn, từ lính tăng này vốn có một tấm lòng từ ái, nhân hậu. Anh đã thương mến, nhường nhịn, tin yêu, sẻ chia, nhưng không ít lần anh cũng bị bất ngờ bởi những "nhân tình cay đắng: "Ta đâu có đề phòng phía những người yêu". Thế mà anh đã là "bậc thầy của sự thỏa hiệp". Sau bao nhiêu năm, liệu hồn thơ anh có bị đóng băng bởi sự trải nghiệm đau đớn đó? Không. Anh vẫn còn đủ sức để tiếp tục làm thơ, tiếp tục làm "quản lý", tiếp tục yêu tin con người...

Trong các thi sĩ thời nay, hiếm có người nào có thể có sự tinh tế trong thơ như Hữu Thỉnh. Kể cả các nhà thơ nữ là những người sở trường về điểm này. Đôi lúc, chúng ta thấy thơ Hữu Thỉnh quá nhiều "nữ tính", quá nhiều "dịu dàng"... là như vậy.

Triết lý nhân thế cũng là chỗ mạnh của thơ Hữu Thỉnh. Và sự kết hợp giữa những suy tưởng về cuộc đời, con người của anh đã để lại những câu thơ đáng gọi là "danh cú":

Đời nhanh quá vui buồn chưa kịp cũ

Còn một chút hoa dong riềng cuối giậu

Chờ một ngày sương muối đến đem đi...

Gần đây, Hữu Thỉnh xuất hiện như một cây bút tiểu luận đặc sắc về các nhà thơ: vừa đánh giá khái quát vừa có rất nhiều cái nhìn thơ, cái nhìn nội tâm... Với các tiểu luận này, anh đã vươn lên tầm các nhà chính luận. Con người này có một năng lực làm việc phi thường, anh làm việc ngày đêm không nghỉ, vừa làm "chủ tịch", vừa làm "trưởng tộc", lo "quan hôn tang tế". "Và không biết ‘lão ta’ ngủ vào lúc nào" (Trần Đăng Khoa).

Hữu Thỉnh nhà thơ, Hữu Thỉnh "chính khách", Hữu Thỉnh hùng biện, Hữu Thỉnh lính tăng – Hữu Thỉnh đầy nữ tính..., không biết ta sẽ chọn Hữu Thỉnh nào đây?

PHAN THIẾT CÓ ANH TÔI

Anh không giữ cho mình dù chỉ là ngọn cỏ

Đồi thì rộng anh không vuông đất nhỏ

Đất và trời Phan Thiết có anh tôi

Chính ở đây anh thấy biển lần đầu

Qua cửa hầm

Sau những ngày vượt dốc

Biển thì rộng căn hầm quá chật

Khẽ trở mình cát đổ trắng hai vai

Trong căn hầm mùi thuốc súng mồ hôi

Tim anh đập không sao ghìm lại được

Gió nồng nàn hơi nước

Biển như một con tàu sắp sửa kéo còi đi

Những ngôi sao tìm cách sáng về khuya

Những người lính mở đường đi lấy nước

Họ lách qua những cánh đồi tháng Chạp

Trong đoàn người dò dẫm có anh tôi

Biển ùa ra xoắn lấy mọi người

Vì yêu biển mà họ thành sơ hở

Anh tôi mất sau loạt bom tọa độ

Mất chỉ còn cách nước một vài gang

Anh ở đây mà em mãi đi tìm

Em hy vọng để lấy đà vượt dốc

Tân Cảnh

Sa Thầy

Đắc Pét

Đắc Tô

Em đã qua những cơn sốt anh qua

Em đã gặp trận mưa rừng anh gặp

Vẫn không ngờ có một trưa Phan Thiết

Em một mình đứng khóc ở sau xe

Cánh rừng còn kia trận mạc còn kia

Vài bước nữa thì tới đường số Một

Vài bước nữa

Thế mà

Không thể khác

Biển màu gì thăm thẳm lúc anh đi

Em chưa hay cánh đồi ấy tên gì

Nhưng em biết ngày ngày anh vẫn đứng

Anh chưa biết đã tan cơn báo động

Chưa biết tin nhà không nhận ra em.

Không nằm trong nghĩa trang

Anh ở với đồi anh xanh cỏ

Cỏ ở đây thành nhang khói của nhà mình

Đồi ở đây cũng là con của mẹ

Lo liệu trong nhà dồn xuống vai em

Tiếng còi xe Phan Thiết bước vào đêm

Đèn thành phố soi người đi câu cá

Anh không ngủ người đi câu không ngủ

Biển đêm đêm trò chuyện với hai người

Cứ thế từng ngày Phan Thiết có anh tôi.

 

SANG THU

Bỗng nhận ra hương ổi

phả vào trong gió se

sương chùng chình qua ngõ

hình như thu đã về

sông được lúc dềnh dàng

chim bắt đầu vội vã

có đám mây mùa hạ

vắt nửa mình sang thu

vẫn còn bao nhiêu nắng

đã vơi dần cơn mưa

sấm cũng bớt bất ngờ

trên hàng cây đứng tuổi

 

XA VẮNG

Xa vắng quá bồn chồn đi hỏi cát

Đường đông người, đâu nhỉ dấu chân em

Xa vắng quá một mình đi hỏi bến

Người sang đò có dặn sóng gì thêm

Xa vắng quá tần ngần đi hỏi chợ

Người mua gương dạo ấy có hay về?

Người mua gương đã một lần trở lại

Soi tưng bừng rồi lặng lẽ quay đi.

 

TUYẾT TRẮNG

Trời xé mình ra cho tuyết bay

Sợi đêm đan sáng cả ban ngày

Trời sau cơn ốm cây say rượu

Người ở gần ta hay xa đây

Hình như ta gặp mà chưa gặp

Một chút tri âm ở cuối đường

Tuyết trắng đi tìm nơi trắng đậu

Bắt đầu từ những hạt cô đơn.

Mat-xcơ-va, 1987

 

THƯA THẦY

Trước ngọn thước là con đường xa tắp

Bông hoa nào cũng có vẻ bình yên

Và em tin, sau cay đắng vẫn tin

Những ngọn suối không làm đau bóng lá

Đã vấp ngã, thưa thầy, nhiều vấp ngã

Không ở đâu xa ở giữa con người

Em bước đi hoảng hốt nghĩ về thầy

Đời nhanh quá vui buồn chưa kịp cũ

Đời nhanh quá tóc thầy khói phủ

Giáo án chông chênh bão giật đời thường

Cây trước cửa gió ở ngoài tay với

Thầy yêu trò vật vã với văn chương.