Tưởng nhớ một người Mỹ đã ngã xuống vì hòa bình của Việt Nam

Sáu giờ chiều 4/4/1968, trong lúc tiến sĩ Martin Luther King, Jr (M.L.K) đang đứng ở bao lơn lầu 2 của khách sạn Lorraine ở Memphis (bang Tennessee, Mỹ) nhìn cảnh xe cộ qua lại thì mấy tiếng súng vang lên. Bạn bè của ông đưa ông vào bệnh viện Saint Joseph cấp cứu. Nhưng vết thương quá nặng, ông trút hơi thở cuối cùng lúc 7 giờ 5 phút cùng ngày.

CÁI CHẾT ĐÃ ĐƯỢC BÁO TRƯỚC

M.L.K phản đối quyết liệt cuộc chiến tranh mà chính phủ Mỹ đang tiến hành ở Việt Nam. Ông gọi đó là “một trong những cuộc chiến tranh tàn bạo và vô nghĩa nhất trong lịch sử” (1).

Trong hội nghị tổ chức ở Coliseum (Chicago) năm 1967, ông kêu gọi các đại biểu hãy “biến cuộc bầu cử (tổng thống Mỹ) năm 1968 thành một cuộc trưng cầu ý dân về chiến tranh (Việt Nam)” (2). Ngày 12/1/1968, ông tuyên bố: “Chúng tôi sẽ không bỏ phiếu cho những người tiếp tục xem việc bắn giết người Việt Nam và người Mỹ như cách tốt nhất để xúc tiến các mục đích tự do và tự quyết ở Đông Nam Á” (3).

Lời nói và việc làm của MLK có thể khiến đảng của Tổng thống Johnson thất cử. Người ta chụp cho ông cái mũ cộng sản. Johnson nói với các cố vấn của ông: “Mối đe dọa chủ yếu đối với chúng ta đến từ những kẻ chủ trương hòa bình”. Cục Tình báo trung ương CIA tung tin phong trào đòi hòa bình “được khởi động từ Hà Nội”, những người phản chiến là “những người cộng sản hành động theo lệnh của các chính phủ nước ngoài” (4).


Tiến sĩ Martin Luther King.

Trên báo Life, bài diễn thuyết của M.L.K bị xem là “lời vu khống có tính chất mị dân, nghe như một bài phát thanh cho Đài Hà Nội” (5). Cơ quan Điều tra liên bang FBI cho người nghe lén điện thoại của ông, đặt máy ghi âm trong phòng khách sạn của ông. Nhiều thư hay cú điện thoại nặc danh hăm dọa giết ông hoặc khuyên ông tự tử. Nhà của ông ở Montgomery bị đặt bom. Ông từng bị tấn công không dưới 4 lần, bị cảnh sát bắt giam những 20 lần…

Nhưng M.L.K không chút nao núng, vẫn dồn mọi tâm huyết cho phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam.

Ngày bầu cử càng đến gần, sự hăm dọa càng nặng nề. Dường như ông dự cảm một kết thúc bi thảm sắp xảy ra. Ngày 3/4/1968, ông nói trước công chúng: “Cũng như bất kỳ ai, tôi cũng muốn sống thọ. Sống thọ là điều quan trọng, nhưng hiện nay tôi không quan tâm đến điều đó” (6). Ngay ngày hôm sau, ông vĩnh viễn ra đi khi chưa tròn 40 tuổi. Nhưng “mệnh yểu mà danh thọ”.

TỪ ĐÒI QUYỀN BÌNH ĐẲNG CHO NGƯỜI DA MÀU…

M.L.K sinh ngày 15/1/1929 tại Atlanta (bang Georgia, Mỹ). Ông lần lượt tốt nghiệp cử nhân xã hội học (Đại học Morehouse, 1949), cử nhân thần học (Học viện thần học Crozer, 1951) và tiến sĩ thần học (Đại học Boston, 1955).

Là người Mỹ da đen, ông đau lòng trước tệ nạn kỳ thị chủng tộc ở Mỹ lúc đó. Năm 1954, ông là ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội toàn quốc vì sự tiến bộ của người da màu (The National Association for the Advancement of Colored People).

Ngày 1/12/1955, chị Rosa Park (người da đen) bị cảnh sát bắt chỉ vì ngồi vào chỗ dành riêng cho hành khách da trắng trên xe buýt. Cùng với hiệp hội, M.L.K phát động phong trào tẩy chay xe buýt ở Montgomery (bang Alabama) trong suốt 382 ngày. Cuối cùng tòa án phải tuyên bố cấm phân biệt màu da trong việc sử dụng xe buýt.

Trong những năm sau đó, ông đấu tranh không mệt mỏi để đòi quyền tự do và bình đẳng cho người da đen. Dù ông luôn chủ trương bất bạo động, nhưng không ít lần ông phải ngồi tù. Bức thư viết từ nhà tù Birmingham (1963) của ông được xem là bản tuyên ngôn của phong trào đòi xóa bỏ tệ kỳ thị chủng tộc.

Tháng 8/1963, ông dẫn đầu “Cuộc tuần hành đến Washington”. Trước 250 ngàn người tụ tập trước đài tưởng niệm Lincoln, ông có bài diễn thuyết nổi tiếng Tôi có một giấc mơ: “Tôi có một giấc mơ rằng một ngày kia, bốn đứa con của tôi sẽ được sống trên một đất nước mà chúng không còn bị đánh giá bằng màu da, mà bằng nội dung tính cách của chúng…” (7)

…ĐẾN PHẢN ĐỐI CHIẾN TRANH CỦA MỸ Ở VIỆT NAM

Từ đầu năm 1965, chính phủ Mỹ bắt đầu leo thang chiến tranh ở Việt Nam, vừa đổ quân viễn chinh vào miền Nam vừa ném bom phá hoại miền Bắc. Ngay từ tháng 7/1965, M.L.K đã lên tiếng yêu cầu: “Cuộc chiến tranh ở Việt Nam phải được chấm dứt. Phải giải quyết nó bằng thương lượng” (8).


Biểu tình phản đối chiến tranh ở Mỹ.

M.L.K phản đối chiến tranh trước hết vì nó ảnh hưởng tai hại đến cuộc sống của những người Mỹ da đen. Để có tiền chi phí cho chiến tranh, chính phủ Mỹ cắt giảm nhiều biện pháp cải thiện đời sống cho người nghèo (đa số là người da màu) trong chương trình “Xã hội vĩ đại”. M.L.K cho biết: tổng thống Johnson tiêu tốn 322.000 USD để sát hại một du kích quân ở Việt Nam, nhưng chỉ chi 53 USD cho mỗi đầu người trong cuộc chiến tranh chống nghèo đói ở Mỹ. M.L.K kết luận: “Những lời hứa (của Johnson) về một “xã hội vĩ đại” đã bị bắn gục trên chiến trường Việt Nam” (9).

Nạn kỳ thị màu da còn thể hiện trong chiến tranh. Người da đen chỉ có 13% dân số, nhưng chiếm đến 28% số lính bị đẩy ra chiến trường. Chỉ có 2% sĩ quan là người da đen. Theo M.L.K, đó là lý do khiến tỷ lệ lính da đen chết trận tại Việt Nam luôn cao một cách bất bình thường (10).

Do đó, ông quyết định gắn liền hai mục tiêu “đòi quyền bình đẳng cho người da đen” và “phản đối chiến tranh ở Việt Nam”.

Ngày 4/4/1967, giữa lúc Mỹ tung 26 tiểu đoàn (gồm 22 tiểu đoàn Mỹ và 4 tiểu đoàn của Thiệu) để tiến hành chiến dịch Junction City - chiến dịch lớn nhất trong chiến tranh Việt Nam - ông đọc một bài diễn văn quan trọng về Việt Nam ở New York “với tư cách một người anh em của những người Việt Nam nghèo khổ”.


M.L.K bị cảnh sát bắt đến 20 lần.

Trong khi chính phủ Mỹ luôn tự xưng là “lãnh tụ của thế giới tự do” thì M.L.K chỉ ra rằng Mỹ đã đứng về phía thực dân Pháp để chống lại khát vọng độc lập tự do của dân tộc Việt Nam. Ông nói: “Năm 1945, nhân dân Việt Nam tuyên bố nền độc lập của mình… Họ được Hồ Chí Minh lãnh đạo. Dù họ đã trích dẫn bản Tuyên ngôn độc lập của Mỹ vào bản Tuyên ngôn độc lập của họ, chúng ta vẫn từ chối công nhận họ. Thay vào đó, chúng ta quyết định ủng hộ Pháp trong việc tái chiếm thuộc địa cũ…

Với quyết định bi thảm đó, chúng ta đã bác bỏ một chính phủ cách mạng đang đi tìm quyền tự quyết, một chính phủ được thành lập bởi chính những lực lượng bản xứ, trong đó bao gồm một số người cộng sản…

Trong suốt chín năm, chúng ta ủng hộ mạnh mẽ Pháp trong nỗ lực đặt lại ách thực dân lên đất nước Việt Nam. Trước khi chiến tranh kết thúc, chúng ta trang trải 80% chi phí chiến tranh cho Pháp…”.

Pháp bị nhân dân Việt Nam đánh bại, phải rút quân về nước. Nhưng Mỹ lại nhảy vào miền Nam, “ngăn cản cuộc tổng tuyển cử mà chắc chắn sẽ đưa Hồ Chí Minh lên nắm quyền trong một nước Việt Nam thống nhất”. Để giữ miền Nam trong quỹ đạo của Mỹ, “chúng ta ủng hộ thủ tướng Diệm, một trong những nhà độc tài xấu xa nhất của thời hiện đại, người do chúng ta chọn lựa”.

Trước phong trào nổi dậy của người dân miền Nam, “chúng ta gửi thêm quân lính sang để ủng hộ những chính phủ thối nát một cách kinh dị, lạc lõng, không được dân chúng ủng hộ… Người dân miền Nam chết dần chết mòn dưới bom đạn của chúng ta và xem chúng ta như kẻ thù đích thực của họ… Chúng ta buộc họ phải rời khỏi xóm làng của cha ông họ để bị dồn vào những trại tập trung… Chúng ta rải chất độc xuống các nguồn nước của họ, tàn phá cả triệu mẫu Anh mùa màng của họ… Chúng ta thử nghiệm những vũ khí mới nhất của chúng ta trên họ, giống như bọn Đức (quốc xã) thử nghiệm những loại thuốc mới và những cách tra tấn mới trong các trại tập trung của chúng ở châu Âu… Chúng ta tàn phá hai định chế thiết thân nhất của họ là gia đình và xóm làng…

Ở miền Bắc, bom của chúng ta đang liên tục ném xuống đất đai, còn mìn của chúng ta đang gây nguy hiểm cho các đường sông, đường biển… Cho đến nay, chúng ta có thể đã giết chết một triệu người Việt Nam, phần lớn là trẻ em”.


Martin Luther King lúc sinh thời.

M.L.K nhận định: “Chúng ta phải thừa nhận rằng chúng ta đã sai lầm ngay từ đầu cuộc phiêu lưu của chúng ta ở Việt Nam, rằng chúng ta đã gây tổn hại cho cuộc sống của nhân dân Việt Nam”.

Cảm thông sâu sắc nỗi đau thương mất mát của người dân Việt Nam, M.L.K đòi phải chấm dứt ngay cuộc chiến tranh tàn khốc mà chính phủ Mỹ đang tiến hành ở Việt Nam: “Bằng cách này hay bằng cách khác, sự điên rồ này phải ngừng lại… Để chuộc lại những tội lỗi và sai lầm của chúng ta ở Việt Nam, chúng ta phải chủ động chấm dứt cuộc chiến tranh bi thảm này”.

M.L.K đưa ra năm đề nghị cụ thể:

“1. Chấm dứt mọi cuộc ném bom xuống miền Bắc và miền Nam Việt Nam.

2. Đơn phương tuyên bố ngưng bắn với hy vọng hành động đó sẽ tạo ra một bầu không khí thuận lợi cho thương thuyết.

3. Có những bước đi ngay lập tức để tránh những cuộc chiến tranh khác ở Đông Nam Á bằng cách cắt bỏ việc xây dựng quân sự của chúng ta ở Thái Lan và sự can thiệp của chúng ta ở Lào.

4. Thừa nhận một cách thực tế rằng Mặt trận Dân tộc Giải phóng được sự ủng hộ to lớn ở miền Nam Việt Nam và vì vậy phải đóng một vai trò trong các cuộc thương thuyết và trong chính phủ tương lai ở Việt Nam.

5. Ấn định ngày đưa toàn bộ lính nước ngoài ra khỏi Việt Nam phù hợp với Hiệp định Genève 1954”.

Sau khi chiến tranh kết thúc, “chúng ta phải bồi thường cho những thiệt hại mà chúng ta đã gây ra”.

“đường lối của Mỹ ở Việt Nam là đáng xấu hổ và phi chính nghĩa” nên M.L.K kêu gọi mọi người dân Mỹ: “Chúng ta không thể im lặng… Chúng ta phải tiếp tục lên tiếng nếu nước chúng ta cứ khăng khăng đi theo con đường sai lầm ở Việt Nam. Chúng ta phải sẵn sàng gắn hành động với lời nói bằng cách tìm ra mọi cách phản đối… Chúng ta phải chuyển từ sự do dự trong quá khứ sang hành động. Chúng ta phải tìm ra những cách nói mới cho hòa bình ở Việt Nam cũng như cho công lý trong thế giới đang phát triển”.

Đối với thanh niên Mỹ, ông đề nghị “phải làm cho thanh niên Mỹ thấy rõ vai trò của nước Mỹ (trong việc gây ra chiến tranh) ở Việt Nam và yêu cầu họ chọn cách từ chối nhập ngũ vì lý do tôn giáo (11).

Bài diễn văn của M.L.K soi sáng cho rất nhiều người Mỹ - cho đến lúc đó vẫn còn biết rất ít về quá trình can thiệp của Mỹ vào Việt Nam cũng như về bản chất của chiến tranh ở Việt Nam.

M.L.K trở thành một trong những lãnh tụ xuất sắc của phong trào phản đối chiến tranh của nhân dân Mỹ. Uy tín của ông ngày càng lớn. Chỉ cần ông đưa ra một lời kêu gọi, đã có hàng trăm ngàn người xuống đường ở New York ngày 15/4/1967.

Ngày 28/3/1968, ông tổ chức một cuộc biểu tình đòi hòa bình ở Memphis. Nhà cầm quyền phái 4.000 vệ quốc binh đến giải tán, bắt đi 276 người.

Ba ngày sau, 31/3/1968, ông có mặt ở thủ đô Washington để diễn thuyết tại Nhà thờ quốc gia.


M.L.K dẫn đầu đoàn biểu tình chống chiến tranh.
Biểu ngữ ghi: "Trẻ em (Việt Nam) sinh ra không phải để (bom na pan
của Mỹ) thiêu cháy".

SỐNG VĨ ĐẠI, CHẾT VINH QUANG

Khi M.L.K còn sống, Tổng thống Johnson từng gọi ông là “một nhà thuyết giáo đạo đức giả” (12), còn Giám đốc Cơ quan Điều tra liên bang FBI Edgar Hoover cho M.L.K là “kẻ nói dối nổi tiếng nhất nước” (13). Tháng 1/2004 (36 năm sau khi M.L.K bị ám sát), FBI công bố bộ hồ sơ bí mật theo dõi M.L.K dày 16.659 trang!

Nhưng ông được mọi người trên thế giới kính trọng và quý mến.

Ngày 14/10/1964, ông được trao Giải thưởng Nobel về Hòa bình, trở thành người trẻ tuổi nhất nhận giải thưởng này. Ông đã tặng toàn bộ số tiền thưởng 54.123 USD để làm quỹ cho phong trào đấu tranh.

Ông được 20 trường đại học trên thế giới tặng bằng Tiến sĩ danh dự, được báo Time chọn là “Người của năm” (Man of the Year) năm 1963, “Nhân vật của thế kỷ XX” (Person of the Century), được hãng Gallup bầu là một trong những “Nhân vật của thế kỷ XX được khắp nơi ngưỡng mộ” (Widely Admired People in the XXth Century), được kênh truyền hình Discovery và AOL bầu là một trong những “Người Mỹ vĩ đại nhất của mọi thời đại” (Greatest Americans of All Time) v.v…

Hay tin ông mất, những người yêu chuộng hòa bình và công lý trên toàn thế giới vô cùng thương tiếc. Ngày 9/4/1968, hơn 300 ngàn người đau buồn tiễn đưa linh cữu ông đến nghĩa trang.

Trong cuộc kháng chiến để giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc, nhiều bạn bè thuộc nhiều quốc tịch khác nhau (Mỹ, Pháp, Anh, Úc, Thụy Điển...) đã đứng về phía nhân dân Việt Nam, chống lại đế quốc Mỹ xâm lược. Trong số những người ấy, có M.L.K.

Với truyền thống uống nước nhớ nguồn, chúng ta không bao giờ quên người bạn Mỹ đã ngã xuống cho hòa bình của Việt Nam 43 năm trước. Một con đường khang trang ở quận 7 Thành phố Hồ Chí Minh có vinh dự mang tên Martin Luther King, Jr.


(1), (3)

Báo The New York Times, ngày 13/1/1968

(2)

Nancy Zaroulis & Gerald Sullivan, Who Spoke Up?- American Protest against the War in Vietnam 1963-1975, NXB Doubleday & Company, Inc., New York, 1984.

(4)

George C. Herring, America’s Longest War - The United States and Vietnam 1950-1975, NXB McGraw-Hill, New York, 1996..

(5)

www.pjals.net

(6)

www.americanrhetoric.com

(7)

www.mlkonline.net

(8)

William Miller, Martin Luther King, Jr., NXB McKay, New York, 1968.

(9)

Joseph A. Amter, Vietnam Verdict - A Citizen’s History, NXB Continuum, New York, 1982.

(10)

Michael Maclear, Vietnam: The Ten Thousand Day War, NXB Thames Methuen, London, 1984.

(11)

www.ssc.msu.edu

(12)

www.martinlutherking.org

(13)

www.time.com